6.3 Avansert regneark | Matematikk 2P-Y

Bruk avanserte regnearkteknikker for budsjett, prosjektstyring og rapportering.

50 min

9 oppgaver

RegnearkFormlerDiagrammerBudsjettRapportering

Du leser den tradisjonelle versjonen

Din fremgang i kapitlet

0 / 9 oppgaver

Kapitlets plass i kurset

Bygger på

6.1Materialberegninger

Kostnader i arbeidslivet

Alle bedrifter har kostnader som må dekkjast for at bedrifta skal gå med overskot. For å setje rette prisar, må du forstå dei ulike kostnadstypane og vite korleis du reknar ut kva ei vare eller teneste skal koste.

I yrkesfag er dette heilt sentralt: Ein elektrikar, røyrleggjar eller frisør må vite kva det kostar å drive verksemda for å setje rett timepris. Ein kokk må vite råvarekostnadene for å prise menyrettane.

Variable og faste kostnader

Variable kostnader endrar seg med produksjonen eller aktiviteten: - Råvarer og materialar - Straum til produksjonsmaskinar - Emballasje Faste kostnader er dei same uansett aktivitetsnivå: - Husleige - Forsikring - Lønn til fast tilsette - Avskrivingar på utstyr Totale kostnader = faste kostnader + variable kostnader

✏️Eksempel 1: Kostnadskalkyle for ein frisørsalong

Ein frisørsalong har følgjande månadskostnader:
- Husleige: 12 000 kr
- Forsikring: 1 500 kr
- Lønn (to tilsette): 60 000 kr
- Produkt og materialar per klipp: 45 kr
- Salongen utfører 320 klipp per månad

Kva er dei totale kostnadene per månad?

Løysing:

Faste kostnader per månad:
$12\,000 + 1\,500 + 60\,000 = 73\,500 \text{ kr}$

Variable kostnader per månad:
$45 \cdot 320 = 14\,400 \text{ kr}$

Totale kostnader:
$73\,500 + 14\,400 = 87\,900 \text{ kr}$

Dei totale kostnadene er 87 900 kr per månad.

📊Utforsk: Kostnadsfunksjon for ei bedrift

Grafen viser totale kostnader $k(x) = 12\,000 + 150x$ for ei bedrift med 12 000 kr i faste kostnader og 150 kr i variable kostnader per eining. Punktet viser kostnadene ved 40 einingar. Konstantleddet er dei faste kostnadene – kostnadene ved null produksjon.

Dekningsbidrag og påslag

\text{Dekningsbidrag} = \text{Salspris} - \text{Variable kostnader}

✏️Eksempel 2: Påslag og dekningsbidrag

Ein byggmeister kjøper materialar til 4 800 kr og legg på 65 % påslag.

a) Kva blir salsprisen?
b) Kva er dekningsbidraget?

Løysing:

a) Påslag:
$4\,800 \cdot 0{,}65 = 3\,120 \text{ kr}$

Salspris:
$4\,800 + 3\,120 = 7\,920 \text{ kr}$

b) Dekningsbidrag = Salspris $-$ Variable kostnader:
$7\,920 - 4\,800 = 3\,120 \text{ kr}$

Salsprisen er 7 920 kr og dekningsbidraget er 3 120 kr.

Timepris

Mange handverkarar og tenesteytarar tek betalt per time. Timeprisen må dekkje alle kostnadene pluss gi forteneste.

Utrekning av timepris:
$\text{Timepris} = \frac{\text{Totale kostnader} + \text{Ønskt forteneste}}{\text{Tal på fakturerbare timar}}$

Merk: Ikkje alle arbeidstimar kan fakturerast. Tid til administrasjon, kurs, køyring og liknande er ikkje fakturerbar.

✏️Eksempel 3: Rekne ut timepris

Ein sjølvstendig snikkar har desse årskostnadene:
- Lønn til seg sjølv: 480 000 kr
- Husleige verkstad: 60 000 kr
- Verktøy og materialar: 35 000 kr
- Forsikring og bil: 85 000 kr
- Ønskt forteneste: 100 000 kr

Han jobbar 1 800 timar i året, men kan berre fakturere 1 400 av dei.

Kva bør timeprisen vere (ekskl. mva)?

Løysing:

Totale kostnader:
$480\,000 + 60\,000 + 35\,000 + 85\,000 = 660\,000 \text{ kr}$

Totalt å dekkje (kostnader + forteneste):
$660\,000 + 100\,000 = 760\,000 \text{ kr}$

Timepris:
$\frac{760\,000}{1\,400} \approx 543 \text{ kr}$

Timeprisen bør vere ca. 543 kr ekskl. mva.

Prisane vi reknar ut er ofte eksklusive meirverdiavgift (mva). For dei fleste tenester er mva-satsen 25 %.

Pris inkl. mva = Pris ekskl. mva $\cdot$ 1,25

Til dømes: 543 kr $\cdot$ 1,25 = 678,75 kr inkl. mva.

📝Oppgave 6.9

Ein målar kjøper inn måling for 2 400 kr til eit oppdrag. Han legg på 50 % påslag.

a) Kva er påslaget i kroner?
b) Kva blir salsprisen for målinga?
c) Kva er dekningsbidraget?

Rekn ut påslaget i kroner

Rekn ut salsprisen

Rekn ut dekningsbidraget

Løs oppgaven Tren

📝Oppgave 6.10

Ein bilverkstad har desse månadlege kostnadene:
- Husleige: 15 000 kr
- Forsikring: 2 000 kr
- Lønn (ein tilsett): 35 000 kr
- Delar og materialar per oppdrag: i snitt 800 kr
- Verkstaden gjer 45 oppdrag per månad.

a) Kva er dei faste kostnadene per månad?
b) Kva er dei variable kostnadene per månad?
c) Kva er dei totale kostnadene per månad?

Faste kostnader

Variable kostnader

Totale kostnader

Løs oppgaven Tren

📝Oppgave 6.11

Ein sjølvstendig elektrikar har følgjande årskostnader:
- Eiga lønn: 520 000 kr
- Bil og drivstoff: 95 000 kr
- Verktøy og utstyr: 40 000 kr
- Forsikring: 25 000 kr
- Ønskt forteneste: 80 000 kr

Ho jobbar 1 750 timar i året, men kan fakturere 1 200 av dei.

a) Kva er dei totale kostnadene per år?
b) Kva bør timeprisen vere (ekskl. mva)?
c) Kva blir timeprisen inkl. 25 % mva?
d) Ein kunde får eit oppdrag som tek 6 timar. Kva blir rekninga inkl. mva?

Totale kostnader

Timepris ekskl. mva

Timepris inkl. mva

Rekning for 6 timar

Løs oppgaven Tren

📝Oppgave 6.12

Ein restaurant lagar ein rett som kostar 68 kr i råvarer. Restauranten brukar eit påslag på 300 % for å dekkje lønnskostnader, faste kostnader og forteneste.

a) Kva blir salsprisen ekskl. mva?
b) Mva på mat er 15 %. Kva blir prisen inkl. mva?
c) Restauranten serverer 80 porsjonar av denne retten per veke. Kva er det vekentlege dekningsbidraget for denne retten?
d) Dei faste kostnadene knytte til denne retten er 8 000 kr per veke. Kva er vekentleg forteneste frå denne retten?

Salspris ekskl. mva

Pris inkl. mva

Vekentleg dekningsbidrag

Vekentleg forteneste

Løs oppgaven Tren

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Påslag: Salspris utan mva $=$ varekost $\cdot$ $(1 + \text{påslag i prosent})$ .
- Dekningsbidrag (DB) $=$ salspris $-$ variable kostnader. Dekningsgrad (DG) $= \dfrac{\text{DB}}{\text{salspris}} \cdot 100\,\%$ .
- Nullpunkt: Tal på einingar $= \dfrac{\text{faste kostnader}}{\text{DB per eining}}$ .
- Timepris blir sett slik at han dekkjer lønn, faste kostnader og forteneste. Mva ( $25\,\%$ ) blir lagt på til slutt.

Nøkkelomgrep

Omgrep	Forklaring
Varekost	Det bedrifta betaler for vara
Påslag	Tillegget frå varekost til salspris
Dekningsbidrag	Salspris minus variable kostnader
Dekningsgrad	DB i prosent av salsprisen

Viktige formlar

- Salspris

=

varekost

\displaystyle \cdot (1 + \frac{p}{100})

- DG

= \dfrac{\text{DB}}{\text{pris}} \cdot 100\,\%

- Nullpunkt

= \dfrac{\text{faste kostnader}}{\text{DB}}

Repetisjonsoppgåver

Din fremgang

0deloppgaver0 / 5 oppgaver

Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.