7.2 Kropp og selvbilde

Kropp og sjølvbilete

I ungdomsåra skjer det store forandringar med kroppen. Nokre veks raskt, andre saktare. Nokre får breiare skuldrer, andre får breiare hofter. Alle desse endringane er heilt normale, men dei kan av og til kjennast overveldande. Korleis du tenkjer og kjenner om kroppen din, blir kalla sjølvbilete, og det påverkar korleis du trivst i kvardagen.

I dette kapitlet skal vi utforske kva som skjer med kroppen i puberteten, korleis du kan utvikle eit positivt forhold til din eigen kropp, og kvifor mangfald i kroppsfasongar er naturleg og verdifullt.

Puberteten: Kroppen i endring

Puberteten er perioden der kroppen utviklar seg frå barn til vaksen. Han startar vanlegvis mellom 8 og 14 år, og kan vare i fleire år. Tidspunktet for når puberteten startar og kor fort han går, varierer veldig frå person til person. Det er heilt normalt.

Vanlege endringar i puberteten:

- Vekstspurt: Du kan vekse mykje på kort tid. Nokre veks opp til 10 cm på eit år. Hendene og føtene veks ofte først, noko som kan gjere deg litt klossete ein periode.
- Endra kroppssamansetjing: Kroppen endrar form. Nokre får meir muskelmasse, andre legg på seg meir feitt. Begge delar er naturlege og nødvendige endringar.
- Hormonelle forandringar: Hormon styrer mange av endringane. Dei kan også påverke humøret ditt, slik at kjenslene kan svinge meir enn vanleg.
- Hud og hår: Mange opplever kviser og auka sveitting. Hårveksten aukar på ulike stader på kroppen.

Alle utviklar seg i ulikt tempo:

Det er viktig å forstå at det er store variasjonar i når puberteten startar og kor fort han går. Nokre i klassen din kan sjå nesten vaksne ut, medan andre framleis ser ut som barn. Begge delar er heilt normalt. Innan alle er rundt 18-20 år, har dei fleste gjennomgått dei same endringane, berre til ulik tid.

Denne ulikskapen kan av og til kjennast vanskeleg, spesielt når du samanliknar deg med andre. Men hugs: Utviklingstempo seier ingenting om kven du er som person eller kva du kan oppnå.

Kroppspositivitet: Meir enn utsjånad

I eit samfunn der vi stadig blir bombarderte med bilete av såkalla «idealkroppar», er det lett å bli misnøgd med eigen kropp. Men kroppspositivitet handlar om å endre fokuset frå korleis kroppen ser ut til kva kroppen kan gjere.

Slik kan du styrkje forholdet til eigen kropp:

- Fokuser på funksjon: Set pris på alt kroppen din gjer for deg -- han ber deg gjennom dagen, lèt deg klemme vener, spele fotball, danse og oppleve verda gjennom sansane.
- Snakk pent til deg sjølv: Legg merke til den indre stemma di. Ville du sagt dei same tinga til ein god ven? Viss ikkje, prøv å byte ut negative tankar med meir balanserte.
- Samanlikn deg med deg sjølv: Framgangen din handlar om di utvikling, ikkje andres. Å bli litt betre enn i går er nok.
- Omgi deg med positive påverknader: Følg menneske og kontoar som får deg til å kjenne deg bra, ikkje dårleg.
- Rør deg for gleda: Finn aktivitetar du likar fordi dei er morosame, ikkje berre som eit middel for å endre kroppen.

Mangfald er naturleg:

Kroppar er forskjellige -- det er eit biologisk faktum. Menneske har ulik høgd, kroppsfasong, hudfarge, hårtype og funksjonsnivå. Denne variasjonen er ein styrke, ikkje ein veikskap. I idrett ser vi dette tydeleg: Ein god basketballspelar har ofte ein annan kroppstype enn ein god turnar, som igjen er forskjellig frå ein god symjar. Alle kroppar har sine styrkar.

Sjølvbilete og kroppsøving

Kroppsøvingsfaget kan vere ein stad der du kjenner deg sårbar, fordi kroppen er synleg og prestasjonar kan samanliknast. Men det kan også vere ein stad der du oppdagar kva kroppen din kan gjere, og opplever meistring.

Utfordringar i kroppsøving:

- Det kan kjennast ubehageleg å skifte i garderoben
- Ein kan kjenne seg usikker viss ein ikkje er like god som andre
- Fysiske testar kan opplevast stressande

Moglegheiter i kroppsøving:

- Oppdage nye aktivitetar du likar
- Oppleve meistring ved å betre deg frå ditt eige utgangspunkt
- Lære at kroppen er eit verktøy som kan mykje meir enn du trur
- Kjenne fellesskap og samhøyrsle med medelevar

Kva kan du gjere viss du slit med sjølvbiletet?

- Snakk med nokon du stolar på (foreldre, lærar, helsesjukepleiar)
- Hugs at det er normalt å ha periodar der du er usikker på deg sjølv
- Fokuser på det du meistrar og det du kan bli betre på
- Ver tolmodig med deg sjølv -- å byggje eit godt sjølvbilete tek tid

Oppsummering

Kropp og sjølvbilete er viktige tema i ungdomsåra:

- Puberteten medfører store kroppslege endringar som skjer i ulikt tempo for alle. Det er heilt normalt å utvikle seg tidleg eller seint.
- Sjølvbilete handlar om den samla oppfatninga di av deg sjølv, ikkje berre utsjånaden. Eit godt sjølvbilete blir bygd over tid.
- Kroppspositivitet tyder å verdsetje kva kroppen kan gjere, respektere alle kroppar og behandle kroppen din med omsorg.
- Mangfald i kroppar er naturleg og verdifullt. Ulike kroppar har ulike styrkar.
- Snakk med nokon viss du slit med sjølvbiletet. Det er heilt normalt å trenge støtte i periodar med store endringar.