6.4 Lek og alternative idretter

Leik og alternative idrettar

Kroppsøving handlar ikkje berre om tradisjonelle idrettar som fotball, basketball og friidrett. Det finst eit enormt mangfald av rørsleaktivitetar som kan vere like gode for helsa og like morosame – kanskje endå meir! I dette kapittelet utforskar vi fire alternative idrettar: frisbeegolf, parkour, klatring og sykling.

Desse aktivitetane har noko viktig til felles: dei er tilgjengelege for dei fleste, dei kan utøvast på mange ulike nivå, og dei gir ei oppleving av meistring og glede. Mange av dei kan du òg drive med på fritida, åleine eller med vener, utan å vere medlem av eit idrettslag.

Læreplanen i kroppsøving seier at elevane skal «utforske eigne moglegheiter gjennom varierte rørsleaktivitetar». Alternative idrettar er ein perfekt måte å gjere dette på – dei gir deg moglegheita til å oppdage nye talent og interesser du kanskje ikkje visste at du hadde. Mange ungdomar som ikkje trivst med tradisjonelle idrettar, finn glede i alternative aktivitetar.

Frisbeegolf

Frisbeegolf er ein av dei raskast veksande sportane i Noreg. Det er lett å kome i gang, og det kan spelast av alle uansett alder og form.

Grunnleggjande kasteteknikkar:

Backhand (den vanlegaste):
- Hald frisbeen med tommelen på toppen og fingrane under kanten
- Stå med sida mot målet
- Trekk armen bakover langs brystet
- Slepp frisbeen med ei piskrørsle når armen peikar mot målet
- Følg gjennom med armen etter kastet

Forehand (sidearmskast):
- Hald frisbeen med peikefinger og langfinger under kanten
- Stå med fronten mot målet
- Kast med ei sidevegs piskrørsle
- Godt for korte, presise kast og kast som skal svinge til høgre

Putting (kast mot korga):
- Stå rett mot korga, føtene i skulderbreidde
- Hald frisbeen i brysthøgd
- Skyv frisbeen mot korga med ei kontrollert rørsle
- Fokuser på kjedene i midten av korga

Ulike frisbeear:
- Driver: Smal kant, lang rekkevidde – brukt på lange hol
- Midrange: Middels – allround-disc
- Putter: Rundare kant, presis – brukt nær korga

For nybyrjarar er det lurt å starte med ein midrange-disc som kan brukast til alt.

Frisbeegolf har eksplodert i popularitet dei siste åra. Det finst over 700 baner i Noreg, og sporten har eit aktivt miljø med turneringar for alle nivå. Det er ein sosial aktivitet som kombinerer fysisk aktivitet med naturopplevingar, og ein runde tek vanlegvis 45-90 minutt.

Reglar og etikette:
- Den som er lengst frå korga, kastar først
- Ikkje kast når nokon er i kastbana
- La raskare grupper spele gjennom
- Ta vare på naturen – ikkje kast søppel

Parkour

Parkour handlar om å sjå moglegheiter i omgjevnadene og røre seg kreativt gjennom dei.

Grunnleggjande rørsler i parkour:

Presisjon (precision jump):
- Hopp frå eitt punkt til eit anna med presis landing
- Land på tåballen med bøygde kne
- Start med korte avstandar og auk gradvis

Rulle (parkour roll):
- Ei diagonal rulle som dempar fall frå hopp
- Rull frå skulder til motsett hofte
- Viktig for å unngå skadar ved landing frå høgd

Vegg-klatring (wall run):
- Løp mot veggen, set ein fot på veggen og skyv deg oppover
- Grip kanten med hendene
- Dra deg opp

Balansering:
- Gå på smale flater som murar, rekkverk og stokkar
- Hald blikket framover, ikkje ned på føtene
- Bruk armane for balanse

Monkey vault (apehopp):
- Hopp over ei hindring med hendene på hindringa
- Trekk knea opp mellom armane
- Land med bøygde kne på andre sida

Tryggleik i parkour:
- Start alltid lågt og nær bakken
- Øv på matter eller mjukt underlag i starten
- Byggjer opp gradvis – ikkje prøv vanskelege rørsler for tidleg
- Sjekk at underlaget er stabilt før du hoppar eller klatrar
- Tren med ein ven som kan sjå deg

Klatring

Klatring trenar styrke, uthald, balanse og problemløysing. Det finst fleire typar:

- Buldring: Klatring på låge veggar (3-5 m) utan tau, med tjukke matter under
- Tauklatring: Klatring på høgare veggar med sikringstau
- Utandørs klatring: Klatring i fjell og klipper

Grunnleggjande klatreteknikk:
- Bruk beina meir enn armane – beina er sterkare
- Hald kroppen nær veggen
- Planlegg ruta før du startar
- Tre kontaktpunkt – flytt berre ein arm eller eitt bein om gongen
- Sjå etter fotrinn, ikkje berre handgrep
- Hald armane strake når du heng – det sparar energi i underarmane
- Pust rolig og jamt – mange held pusten utan å merke det

Klatring har blitt ein olympisk idrett og er ein av dei raskast veksande sportane i Noreg. Det finst innandørs klatrehallar i dei fleste norske byar, og mange tilbyr kurs for nybyrjarar. Klatring er ein unik aktivitet fordi han utfordrar både kropp og hovud – du må løyse puslespelet med å finne den beste vegen opp veggen.

Sykling

Sykling er ein allsidig aktivitet som kan utøvast som transport, trening og sport:

- Landevegssykling: Rask sykling på asfalt
- Terrengsykling (MTB): Sykling i ulendt terreng
- BMX/trialsykling: Triks og hinderbaner

Tryggleik på sykkel:
- Bruk alltid hjelm
- Sjekk bremsar og dekk før tur
- Bruk refleks og lys i mørket
- Følg trafikkreglane
- Ver synleg for bilistar

Oppsummering

Alternative idrettar gir deg moglegheita til å utforske nye og varierte rørsleaktivitetar. Frisbeegolf er tilgjengeleg, sosialt og kan spelast av alle. Parkour trenar heile kroppen og lærer deg å sjå moglegheiter i omgjevnadene. Klatring utfordrar styrke, balanse og problemløysing. Sykling er ein allsidig aktivitet for transport, trening og opplevingar. Det viktigaste er å finne aktivitetar du likar og som motiverer deg til å vere fysisk aktiv. Prøv gjerne noko nytt – du veit aldri kva som kan bli favorittaktiviteten din!