8.2 Identitet og tilhørighet

Identitet og tilhøyrsle

Kven er du? Det høyrest ut som eit enkelt spørsmål, men det er faktisk ganske vanskeleg å svare på. Er du den du er på grunn av familien din? Vennene dine? Interessene dine? Trua di? Eller er du noko heilt eige som ingen andre kan definere?

Identitet handlar om kven vi opplever at vi er -- kva som gjer deg til deg. Tilhøyrsle handlar om kvar vi føler vi høyrer til, og kven vi føler fellesskap med. I ungdomstida er begge delar spesielt viktige, fordi dette er ei tid der ein utforskar kven ein er og kven ein vil bli.

Religion og livssyn spelar ei viktig rolle for mange menneskes identitet og tilhøyrsle. I dette kapittelet skal vi utforske samanhengen mellom identitet, tilhøyrsle og religion.

Kva formar identiteten vår?

Identiteten vår er som eit puslespel med mange brikker. Nokre brikker har vi fått utan å velje dei sjølve, medan andre vel vi aktivt.

Det vi ikkje vel sjølve:
- Familien vi er fødde inn i
- Landet og kulturen vi veks opp i
- Morsmålet vårt
- Utsjånaden vår
- Den religiøse eller livssynsmessige tradisjonen vi veks opp i

Det vi sjølve er med på å forme:
- Vennene vi vel
- Interesser og hobbyar
- Verdiar og haldningar vi utviklar
- Om vi vel å behalde, endre eller forlate familiens religion eller livssyn
- Kven vi draumar om å bli

I ungdomstida byrjar mange å stille spørsmål ved det dei har vakse opp med. Er verdiane til foreldra mine dei riktige for meg? Trur eg det same som familien min? Kven er eg eigentleg, uavhengig av det andre har bestemt for meg? Dette er ein naturleg og viktig del av det å bli vaksen.

Religion og identitet

For mange menneske er religion ein viktig del av identiteten. Religionen kan forme kven vi er på mange måtar:

Verdiar og moral: Religion gir mange menneske eit rammeverk for kva som er rett og gale, og dette påverkar vala dei tek i kvardagen. Ein kristen som trur på nestekjærleik, ein muslim som lever etter islams fem søyler, eller ein buddhist som følgjer den åttedelte vegen -- alle har sin religion som ei rettesnor for livet.

Fellesskap: Å tilhøyre eit trussamfunn gir fellesskap med andre som deler same tru. Gudstenester, bøn, feiringar og frivillig arbeid skaper sterke band mellom menneske.

Tradisjonar og ritual: Religiøse tradisjonar markerer viktige hendingar i livet -- dåp, konfirmasjon, bat/bar mitsva, bryllaup, gravferd. Desse rituala gir livet struktur og meining.

Kulturell tilhøyrsle: Religion heng ofte saman med kultur og nasjonal identitet. Å vere norsk har historisk vore knytt til luthersk kristendom. Å vere pakistansk-norsk kan inkludere islamsk identitet. Men slike koplingar er ikkje absolutte -- det finst norske muslimar, pakistansk-norske kristne og menneske som ikkje identifiserer seg med nokon religion.

Utfordringar: Religion kan òg skape utfordringar for identiteten. Nokre opplever konflikt mellom religionen sin og andre delar av identiteten -- til dømes om ein er skeiv i eit trussamfunn som ikkje aksepterer homofili, eller om ein mistar trua i ein familie der religion er svært viktig.

Tilhøyrsle -- å høyre til

Tilhøyrsle er eit grunnleggjande menneskeleg behov. Vi treng å føle at vi høyrer til ein stad, at vi er ein del av eit fellesskap, at vi betyr noko for nokon.

Religion og livssyn kan gi tilhøyrsle på fleire nivå:

Lokalt fellesskap: Kyrkjelyden, moskeen, synagogen, tempelet eller det humanistiske laget er stader der ein møter andre med liknande verdiar. For mange er dette ein viktig sosial arena.

Globalt fellesskap: Å vere kristen, muslim, jøde, hindu eller buddhist knyter deg til millionar eller milliardar av menneske over heile verda som deler trua di. Dette kan gi ei oppleving av å vere del av noko mykje større enn deg sjølv.

Historisk fellesskap: Religion bind deg saman med generasjonar som har trudd og praktisert det same før deg. Å delta i ritual som har vart i hundrevis eller tusenvis av år gir ei oppleving av djupne og kontinuitet.

Men tilhøyrsle er ikkje berre positivt. Sterke fellesskap kan òg skape eit tydeleg skilje mellom «oss» og «dei». I verste fall kan religiøs tilhøyrsle brukast til å ekskludere, diskriminere eller rettferdiggjere vald mot dei som er «annleis». Det er difor viktig at tilhøyrsle blir bygd på openheit og respekt, ikkje på frykt for det som er annleis.

Samansett identitet i eit mangfaldig samfunn

I dagens Noreg veks mange unge opp med ein samansett identitet. Dei kan føle tilhøyrsle til fleire kulturar, religionar og fellesskap samtidig.

Ein ungdom med foreldre frå Pakistan kan føle seg norsk, pakistansk og muslim -- alt på ein gong. Ein adoptert ungdom frå Colombia kan føle seg norsk og latinamerikansk. Ein samisk ungdom kan føle seg samisk, norsk og kanskje òg kristen eller tilhengjar av samisk tradisjon.

Denne samansette identiteten er ikkje eit problem -- det er ein rikdom. Men det kan av og til opplevast utfordrande, spesielt om omgjevnadene har klare forventningar om kven ein «bør» vere.

Krysspresset mange unge opplever kan handle om:
- Foreldre som forventar at ein held fast ved familiens religion og tradisjon
- Venner som kanskje ikkje forstår religiøs praksis
- Samfunnet som av og til set folk i bås basert på bakgrunn
- Eigne ønske om å finne ut kven ein er på eigne premissar

Det viktigaste er at kvart menneske har rett til å definere sin eigen identitet. Du har rett til å utforske, stille spørsmål og finne din eigen veg -- anten han inkluderer religion eller ikkje.

Oppsummering

Identitet handlar om kven vi opplever at vi er, og han er sett saman av mange element -- personlegdom, verdiar, bakgrunn, relasjonar og tru. Religion kan forme identiteten gjennom verdiar, fellesskap, tradisjonar og kulturell tilhøyrsle. Tilhøyrsle er eit grunnleggjande menneskeleg behov som religion kan gi gjennom lokalt, globalt og historisk fellesskap -- men sterke fellesskap kan òg ekskludere. I dagens mangfaldige Noreg har mange unge ein samansett identitet med tilhøyrsle til fleire kulturar og tradisjonar. Ungdomstida er ein viktig periode for identitetsdanning, der det er naturleg å utforske kven ein er og kva ein trur på. Kvart menneske har rett til å definere sin eigen identitet.