8.1 Meningen med livet

Meininga med livet

Kva er meininga med livet? Dette er eit av dei eldste og største spørsmåla menneske stiller seg. Gjennom tusenvis av år har religionar, filosofar og vanlege menneske prøvd å finne svar.

Kanskje har du sjølv tenkt over dette spørsmålet. Kanskje har du lurt på kvifor vi er her, kva som er viktig i livet, og kva som gjer livet verdt å leve. Det finst ikkje eitt enkelt svar som alle er einige om -- og det er kanskje nettopp det som gjer spørsmålet så viktig og spennande.

I dette kapittelet skal vi utforske ulike svar på spørsmålet om meininga med livet, frå religiøse tradisjonar og filosofi til personlege refleksjonar. Målet er ikkje å finne «det riktige svaret», men å bli betre kjend med ulike perspektiv og å tenkje gjennom kva som er viktig for deg.

Religiøse svar på meininga med livet

Dei store verdsreligionane gir ulike svar på spørsmålet om meininga med livet:

Kristendommen lærer at mennesket er skapt av Gud i hans bilete, og at livet har meining fordi Gud har ein plan for kvart menneske. Meininga med livet er å leve i fellesskap med Gud, å elske sin neste, og å førebu seg på det evige livet. Jesus oppsummerte det viktigaste bodet slik: «Du skal elske Herren din Gud av heile ditt hjarte, og du skal elske din neste som deg sjølv.»

Islam lærer at mennesket er skapt for å tilbe og tene Allah. Meininga med livet er å leve etter Guds vilje slik han er openberra i Koranen, å gjere gode gjerningar, og å førebu seg på dommens dag. Livet på jorda er ei prøve der mennesket viser om det vel det gode eller det vonde.

Jødedommen legg stor vekt på å leve eit godt og rettferdig liv her og no. Tikkun olam -- å «reparere verda» -- er eit viktig omgrep: mennesket har eit ansvar for å gjere verda til ein betre stad gjennom rettferdige handlingar og omsorg for andre.

Hinduismen ser livet som ein del av ein evig syklus av fødsel, død og atterfødsel (samsara). Meininga med livet er å oppfylle sin dharma (plikt og livsoppgåve), samle god karma (konsekvensar av handlingar), og til slutt oppnå moksha -- frigjering frå atterfødslane sin syklus og foreining med det guddommelege.

Buddhismen lærer at livet inneheld liding (dukkha), og at meininga med livet er å forstå årsakene til lidinga og følgje vegen til frigjering. Gjennom den åttedelte vegen -- rett forståing, rett hensikt, rett tale, rett handling, rett levemåte, rett innsats, rett merksemd og rett meditasjon -- kan ein oppnå nirvana, ein tilstand av djup fred og innsikt.

Filosofiske svar på meininga med livet

Filosofar har òg gitt ulike svar på spørsmålet om meininga med livet:

Eksistensialismen seier at livet ikkje har ei førehandsbestemt meining -- det er opp til kvart einskild menneske å skape meining. Den franske filosofen Jean-Paul Sartre meinte at «eksistensen kjem før essensen»: vi er ikkje skapte med ei bestemt meining, men vi skaper meining gjennom dei vala vi tek. Dette gir oss stor fridom, men òg stort ansvar.

Humanismen er eit livssyn som set mennesket i sentrum utan å vise til ein gud eller ein overnaturleg røyndom. Humanistar meiner at meininga med livet blir skapt av menneske sjølve, gjennom kjærleik, fellesskap, kunnskap og arbeid for ei betre verd. Human-Etisk Forbund er den største livssynsorganisasjonen i Noreg utanom kyrkja.

Stoikarane i antikkens Hellas og Roma meinte at meininga med livet er å leve i harmoni med naturen og fornufta, og å utvikle gode dygder som visdom, mot og rettferd. Dei meinte at vi ikkje kan kontrollere kva som skjer med oss, men vi kan kontrollere korleis vi reagerer.

Nihilisme er ideen om at livet ikkje har noka objektiv meining. Nokre ser dette som noko negativt og deprimerande, medan andre meiner at fråværet av ei førehandsbestemt meining gir oss fridom til å skape vår eiga meining.

Kva gir meining for unge i dag?

Dei store filosofiske og religiøse svara på meininga med livet kan verke abstrakte. Men spørsmålet om meining er høgst relevant for deg som er ung i dag. Forsking viser at unge menneske finn meining i livet gjennom fleire kjelder:

Relasjonar: Familie, venner og kjærastar er det viktigaste for mange. Å føle seg elska og å bety noko for andre gir djup meining.

Meistring: Å klare noko ein har jobba for -- i skule, sport, musikk eller andre aktivitetar -- gir ei kjensle av meining og sjølvverd.

Tilhøyrsle: Å høyre til i eit fellesskap -- eit fotballag, ein vennegjeng, eit trussamfunn, ein ungdomsklubb -- gir kjensle av at ein er ein del av noko større.

Å gjere ein forskjell: Mange unge finn meining i å engasjere seg for noko dei trur på -- klima, rettferd, dyrevern eller andre saker.

Sjølvutvikling: Å lære nye ting, utvikle seg som person og finne ut kven ein er, gir meining i ungdomstida.

Det er heilt normalt å stille spørsmål ved meininga med livet, og det er normalt å ikkje ha eit ferdig svar. Å leite etter meining er ein del av det å vekse opp og bli eit sjølvstendig, tenkjande menneske.

Meining i kvardagen

Dei store spørsmåla om meininga med livet treng ikkje berre handle om filosofi og religion. Meining finst òg i kvardagen -- i dei små tinga som gjer livet godt.

Den austerrikske psykiateren Viktor Frankl overlevde nazistanes konsentrasjonsleirar under andre verdskrigen. Etterpå skreiv han boka «Menneskets søken etter meining», der han argumenterer for at menneskets djupaste behov er å finne meining. Frankl meinte at vi kan finne meining sjølv i dei vanskelegaste situasjonar, og at meining kan kome frå tre kjelder:

1. Gjennom det vi gjer: Arbeid, kreativitet, å skape noko
2. Gjennom det vi opplever: Kjærleik, kunst, natur, fellesskap
3. Gjennom haldninga vår til liding: Sjølv når vi ikkje kan endre situasjonen, kan vi velje korleis vi møter han

Frankl meinte at spørsmålet ikkje berre er «Kva er meininga med livet?», men at livet stiller spørsmålet til oss: «Kva vil du gjere med livet ditt?» Svaret gir vi gjennom måten vi lever på.

Oppsummering

Spørsmålet om meininga med livet er eit av menneskeheitas eldste og viktigaste spørsmål. Religionar gir ulike svar: kristendommen peikar på Guds kjærleik og det evige livet, islam på underkasting under Guds vilje, jødedommen på å reparere verda, hinduismen på frigjering frå atterfødslane sin syklus, og buddhismen på vegen til indre fred. Filosofar gir òg ulike svar: eksistensialismen meiner vi skaper meining sjølve, humanismen set mennesket i sentrum, og Viktor Frankl peika på at meining kan finnast gjennom det vi gjer, det vi opplever og haldninga vår til liding. For unge menneske handlar meining ofte om relasjonar, meistring, tilhøyrsle og å gjere ein forskjell. Det finst ikkje eitt riktig svar, men det å reflektere over spørsmålet er verdifullt i seg sjølv.