5.2 Muring og pussing

Murblokker og murstein

Mur består av blokker eller stein som blir murte saman med mørtel.

Typar murblokker:

Lettklinkerblokker (Leca)
Hole blokker av lettbetong med leca-korn (ekspandert leire).
- Dimensjon: Vanlegvis 50 cm lang, 25 cm høg
- Tjukkleik: 20, 25, 30 eller 35 cm
- God isolasjonsevne
- Lett å arbeide med

Gasbetongblokker (Ytong)
Massive, porøse blokker av gasbetong.
- Svært lett
- Utmerkt isolasjonsevne
- Kan sagast, borast, høvlast
- Syg vatn, må vernast

Betonghullstein
Hole blokker av vanleg betong.
- Tyngre og sterkare
- Blir brukt til kjellarveggar, berande veggar
- Dårlegare isolasjonsevne

Teglstein
Massiv brend leire.
- Tradisjonell fasademur
- Haldbar, lite vedlikehald
- Klassisk estetikk
- Dyrt

Standardformat:
Dei fleste murblokker har modular som passar saman. Høgd + fugetjukkleik gir runde tal (25 cm).

Mørtel og fugning

Mørtel bind blokkene saman og fordeler lasta.

Mørteltypar:

Sementmørtel
Blanding av sement, sand og vatn. Vanlegast i dag.
- Sterk
- Vassbestandig
- Relativt rask herdning

Kalkmørtel
Blanding av kalk, sand og vatn. Blir brukt i gamle bygningar.
- Mjukare
- Betre fukttransport
- Tradisjonelt handverk

Lettklinker mørtel
Spesialmørtel for leca-blokker med leca-korn.
- Betre isolasjon i fuger
- Same varmemotstand som blokkene

Mørtelklassar:
- M5: 5 MPa trykkfastleik (lett mur)
- M10: 10 MPa (vanleg berande mur)
- M20: 20 MPa (tung belastning)

Fugetjukkleik:
Vanlegvis 10-15 mm. Skal vere jamn.

Fugebehandling:

Glattstrykning
Fugen blir stroken glatt med murskei medan mørtel er våt.

Fuging
Fugen blir teken ut litt og fylt med eigen fugemasse. Gir finare utsjånad.

Profilar:
- Konveks fuge: Bua utover
- Konkav fuge: Bua innover
- Rettskoren fuge: Rett avskoren

Mureteknikk

Rett mureteknikk gir sterk og varig mur.

Førebuingar:
1. Set ut muren med snor og lodd
2. Fuktefrie blokker syg vatn frå mørtel (særleg gasbetong)
3. Blande mørtel til rett konsistens (ikkje for våt eller tørr)

Muring trinn for trinn:

1. Murpuss (snor)
Strekk snor mellom yttermurklossar i rett høgd.

2. Legg mørtel
Legg mørtelbed på underlaget (ca. 2 cm tjukt, 10-15 cm breitt).

3. Set blokk
Set blokk i mørtelbedet. Bank ned med gummihovudet på murhammaren til rett høgd (følg snoren).

4. Loddrett og vater
Sjekk at blokka står loddrett (vertikalt) og i vater (horisontalt).

5. Skift
Neste skifte (rad) blir lagt slik at vertikalfugene ikkje står over kvarandre. Vanleg skift er halvt sprangskift (halvdelen av blokka blir forskoven).

6. Avrett
Stryk overflødig mørtel av med murskei.

Viktige prinsipp:
- Alltid mur frå hjørnet
- Bruk vatervekt og lodd
- Hald murpussen stram
- Jamn fugetjukkleik
- Godt forband (ikkje fuger over kvarandre)

Puss og overflatebehandling

Puss vernar veggen og gir fin overflate.

Typar puss:

Utvendig puss
Vernar muren mot vêr og vind.
- Grovpuss (grunnpuss)
- Finpuss (toppuss)
- Ofte armert med nett

Innvendig puss
Glatt overflate til måling eller tapet.
- Gipspuss (vanlegast)
- Sementpuss (våtrom)

Lagdeling:

1. Grunnpuss
Første lag, grovare. Ca. 10-15 mm tjukt. Jamnar ut ujamnheiter.

2. Finpuss
Tynnare lag (5-10 mm) som gir glatt overflate.

Pussing trinn for trinn:

1. Reingjer underlaget
Fjern støv og lause partiklar.

2. Fukting
Fukt underlaget (ikkje med gasbetong, tørkar for raskt).

3. Grunning
Påfør grunningsmiddel for betre feste.

4. Armering (utvendig)
Legg armeringsnett ved hjørne og sprekker.

5. Påføring
Kast puss på veggen med murskei. Bygg ut frå botnen.

6. Avrett
Trekk av med langt rettbrett (kartse).

7. Gni
Når pussen byrjar å stivne, gni med svamp eller trillebrett.

Sparkelpuss:
Tynt lag (1-3 mm) sparkel for å jamne små ujamnheiter. Blir brukt på innvendige veggar før måling.

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Murblokker: Lettklinker (Leca), gasbetong (Ytong), betonghullstein og teglstein har ulike eigenskapar.
- Mørtel: Sement-, kalk- og lettklinkermørtel bind blokkene saman.
- Murteknikk: Sprangskift forskyv fugene, og murpuss/snor blir brukt som høgdereferanse.
- Pussing: Grunnpuss jamnar ut, finpuss gir glatt overflate.

Nøkkelomgrep