Tilbake
8.2
Kongruenssetningene (SSS, SAS, ASA)

8.2 Kongruenssetningene (SSS, SAS, ASA)

Lær og bruk kongruenssetningene for trekanter.

55 min
7 oppgaver
KongruensSSSSASASATrekanter
Du leser den tradisjonelle versjonen
Din fremgang i kapitlet
0 / 7 oppgaver

Kongruenssetningane (SSS, SAS, ASA)

Tenk deg at du skal byggje to nøyaktig like trekanta hyller. Må du måle alle tre sidene og alle tre vinklane for å vere sikker på at dei blir heilt like? Eller held det med færre mål?

Det viser seg at det held å kjenne til berre tre opplysningar (i rett kombinasjon) for å fastslå at to trekantar er kongruente, altså heilt like i form og storleik.

I dette kapittelet skal du lære:
- Kva det betyr at to figurar er kongruente
- Dei tre kongruenssetningane: SSS, SAS og ASA
- Korleis du brukar kongruenssetningane i bevisføring
- Praktiske bruksområde av kongruens

Kongruente figurar

To figurar er kongruente dersom dei har nøyaktig same form og storleik. Det betyr at den eine figuren kan flyttast, roterast eller speglast slik at han dekkjer den andre heilt.

For trekantar betyr kongruens at:
- Alle tre sidene i den eine trekanten er like lange som dei tilsvarande (korresponderande) sidene i den andre
- Alle tre vinklane i den eine trekanten er like store som dei tilsvarande vinklane i den andre

Vi skriv ABCDEF\triangle ABC \cong \triangle DEF for å seie at trekant ABCABC er kongruent med trekant DEFDEF.

Rekkjefølgja av bokstavane er viktig! Ho fortel oss kva for hjørne som korresponderer:
- AA korresponderer med DD
- BB korresponderer med EE
- CC korresponderer med FF

SSS-setninga (Side-Side-Side)
SSS-setninga: To trekantar er kongruente dersom alle tre sidene i den eine trekanten er like lange som dei tilsvarande sidene i den andre trekanten.

Viss AB=DEAB = DE, BC=EFBC = EF og AC=DFAC = DF, då er ABCDEF\triangle ABC \cong \triangle DEF.

Intuitivt: Viss du har tre pinnar med bestemte lengder, kan du berre lage éi form for trekant av dei (bortsett frå spegling). Dermed bestemmer tre sidelengder trekanten eintydig.

Merk: Du treng ikkje måle nokon vinklar! Tre sidelengder er nok til å bestemme heile trekanten.

✏️Eksempel: Kongruens med SSS

Trekant ABCABC har sidene AB=5AB = 5 cm, BC=7BC = 7 cm og AC=8AC = 8 cm. Trekant DEFDEF har sidene DE=5DE = 5 cm, EF=7EF = 7 cm og DF=8DF = 8 cm. Er trekantane kongruente?

Vi samanliknar sidene parvis:

- AB=DE=5AB = DE = 5 cm \checkmark
- BC=EF=7BC = EF = 7 cm \checkmark
- AC=DF=8AC = DF = 8 cm \checkmark

Alle tre sidene i ABC\triangle ABC er like lange som dei tilsvarande sidene i DEF\triangle DEF.

Ifølgje SSS-setninga er ABCDEF\triangle ABC \cong \triangle DEF.

Svar: Ja, trekantane er kongruente etter SSS-setninga.

📝Oppgave S1
Sant eller usant?

«Viss to trekantar har alle tre vinklane parvis like, så er dei kongruente.»

SAS-setninga og ASA-setninga
SAS-setninga (Side-Vinkel-Side): To trekantar er kongruente dersom to sider og vinkelen mellom dei i den eine trekanten er parvis like med to sider og vinkelen mellom dei i den andre.

Viss AB=DEAB = DE, B=E\angle B = \angle E og BC=EFBC = EF, då er ABCDEF\triangle ABC \cong \triangle DEF.

Viktig: Vinkelen må liggje mellom dei to kjende sidene. Viss vinkelen ligg ein annan stad, kan vi ikkje bruke SAS.

---

ASA-setninga (Vinkel-Side-Vinkel): To trekantar er kongruente dersom to vinklar og sida mellom dei i den eine trekanten er parvis like med to vinklar og sida mellom dei i den andre.

Viss A=D\angle A = \angle D, AB=DEAB = DE og B=E\angle B = \angle E, då er ABCDEF\triangle ABC \cong \triangle DEF.

Merk: Sidan vinkelsummen i ein trekant er 180°180°, kan vi alltid finne den tredje vinkelen viss vi kjenner to. Difor er ASA i praksis like sterk som AAS (Vinkel-Vinkel-Side).

✏️Eksempel: Kongruens med SAS

I trekant PQRPQR er PQ=6PQ = 6 cm, Q=50°\angle Q = 50° og QR=9QR = 9 cm. I trekant XYZXYZ er XY=6XY = 6 cm, Y=50°\angle Y = 50° og YZ=9YZ = 9 cm. Vis at trekantane er kongruente.

Vi identifiserer dei gjevne opplysningane:

I PQR\triangle PQR:
- Side PQ=6PQ = 6 cm
- Vinkel Q=50°\angle Q = 50° (mellom sidene PQPQ og QRQR)
- Side QR=9QR = 9 cm

I XYZ\triangle XYZ:
- Side XY=6XY = 6 cm
- Vinkel Y=50°\angle Y = 50° (mellom sidene XYXY og YZYZ)
- Side YZ=9YZ = 9 cm

Vi har:
- PQ=XY=6PQ = XY = 6 cm \checkmark
- Q=Y=50°\angle Q = \angle Y = 50° \checkmark (vinkelen mellom dei to sidene)
- QR=YZ=9QR = YZ = 9 cm \checkmark

Ifølgje SAS-setninga er PQRXYZ\triangle PQR \cong \triangle XYZ.

✏️Eksempel: Kongruens med ASA

I trekant ABCABC er A=40°\angle A = 40°, AB=10AB = 10 cm og B=60°\angle B = 60°. I trekant DEFDEF er D=40°\angle D = 40°, DE=10DE = 10 cm og E=60°\angle E = 60°. Er trekantane kongruente? Finn også den tredje vinkelen i begge trekantane.

Vi samanliknar:

- A=D=40°\angle A = \angle D = 40° \checkmark
- AB=DE=10AB = DE = 10 cm \checkmark (sida mellom dei to vinklane)
- B=E=60°\angle B = \angle E = 60° \checkmark

Ifølgje ASA-setninga er ABCDEF\triangle ABC \cong \triangle DEF.

Den tredje vinkelen:

Vinkelsummen i ein trekant er 180°180°:

C=180°40°60°=80°\angle C = 180° - 40° - 60° = 80°
F=180°40°60°=80°\angle F = 180° - 40° - 60° = 80°

Som venta er C=F=80°\angle C = \angle F = 80°, sidan kongruente trekantar har like vinklar.

Svar: Ja, trekantane er kongruente etter ASA. Den tredje vinkelen i begge trekantane er 80°80°.

📝Oppgave 1

Avgjer kva for kongruenssetning (SSS, SAS eller ASA) som viser at trekantane er kongruente:

a) AB=4AB = 4, BC=6BC = 6, AC=5AC = 5 og DE=4DE = 4, EF=6EF = 6, DF=5DF = 5

b) A=70°\angle A = 70°, AB=8AB = 8, B=55°\angle B = 55° og D=70°\angle D = 70°, DE=8DE = 8, E=55°\angle E = 55°

c) PQ=7PQ = 7, Q=90°\angle Q = 90°, QR=3QR = 3 og XY=7XY = 7, Y=90°\angle Y = 90°, YZ=3YZ = 3

📝Oppgave 2

Forklar med eigne ord kva det betyr at to trekantar er kongruente. Gjev eit praktisk døme frå kvardagen på to kongruente figurar.

📝Oppgave 3

I trekant ABCABC er AB=5AB = 5 cm, A=63°\angle A = 63° og AC=8AC = 8 cm. Kva for mål treng du for trekant DEFDEF for å vise kongruens med SAS?

📝Oppgave 4

Diagonalen i eit parallellogram deler det i to trekantar. Bruk ein kongruenssetning til å vise at dei to trekantane er kongruente.

📝Oppgave 5

Er følgjande opplysningar nok til å fastslå kongruens? Forklar.

a) To sider og éin vinkel som IKKJE ligg mellom sidene

b) Tre vinklar (men ingen sider)

c) To vinklar og éi side (men sida ligg ikkje mellom vinklane)

📝Oppgave 6

I ein likebeint trekant ABCABC er AB=ACAB = AC. Punktet MM er midtpunktet på BCBC. Vis at AMAM er ei symmetrilinje, det vil seie at AMB=AMC=90°\angle AMB = \angle AMC = 90°.

📝Oppgave 7

To trekantar PQR\triangle PQR og STU\triangle STU har PQ=ST=10PQ = ST = 10 cm, P=S=35°\angle P = \angle S = 35° og R=U=75°\angle R = \angle U = 75°. Vis at trekantane er kongruente, sjølv om vi ikkje direkte har ASA-mønsteret.

📝Oppgave 8

I eit rektangel ABCDABCD blir diagonalane ACAC og BDBD trekte. Dei kryssar kvarandre i punktet OO. Vis at OA=OB=OC=ODOA = OB = OC = OD (altså at diagonalane halverer kvarandre).

📝Oppgave D1
Drøftingsoppgåve: Kvifor finst det ikkje ei «SSV-setning» (Side-Side-Vinkel, der vinkelen ikkje ligg mellom dei to sidene)? Kan du gje eit døme som viser at to trekantar kan ha to sider og éin vinkel (som ikkje ligg mellom sidene) parvis like, utan å vere kongruente?

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Kongruens: To figurar er kongruente dersom dei har nøyaktig same form og storleik. Den eine kan flyttast, roterast eller speglast slik at han dekkjer den andre heilt.
- SSS-setninga: To trekantar er kongruente dersom alle tre sidene i den eine er like lange som dei tilsvarande sidene i den andre.
- SAS-setninga: To trekantar er kongruente dersom to sider og vinkelen mellom dei er parvis like.
- ASA-setninga: To trekantar er kongruente dersom to vinklar og sida mellom dei er parvis like. Sidan vinkelsummen er 180°180°, er ASA i praksis like sterk som AAS.

Nøkkelomgrep


OmgrepForklaring
KongruentSame form og storleik – figurane kan leggjast oppå kvarandre
KorresponderandeSider eller vinklar som svarar til kvarandre i to kongruente figurar
SSSSide-Side-Side: tre par like sider gjev kongruens
SASSide-Vinkel-Side: to sider og vinkelen mellom dei gjev kongruens
ASAVinkel-Side-Vinkel: to vinklar og sida mellom dei gjev kongruens
Repetisjonsoppgåver
Din fremgang
0deloppgaver0 / 6 oppgaver

Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.