Lær og bruk kongruenssetningene for trekanter.
Kongruenssetningane (SSS, SAS, ASA)
Tenk deg at du skal byggje to nøyaktig like trekanta hyller. Må du måle alle tre sidene og alle tre vinklane for å vere sikker på at dei blir heilt like? Eller held det med færre mål?
Det viser seg at det held å kjenne til berre tre opplysningar (i rett kombinasjon) for å fastslå at to trekantar er kongruente, altså heilt like i form og storleik.
I dette kapittelet skal du lære:
- Kva det betyr at to figurar er kongruente
- Dei tre kongruenssetningane: SSS, SAS og ASA
- Korleis du brukar kongruenssetningane i bevisføring
- Praktiske bruksområde av kongruens
To figurar er kongruente dersom dei har nøyaktig same form og storleik. Det betyr at den eine figuren kan flyttast, roterast eller speglast slik at han dekkjer den andre heilt.
For trekantar betyr kongruens at:
- Alle tre sidene i den eine trekanten er like lange som dei tilsvarande (korresponderande) sidene i den andre
- Alle tre vinklane i den eine trekanten er like store som dei tilsvarande vinklane i den andre
Vi skriv for å seie at trekant er kongruent med trekant .
Rekkjefølgja av bokstavane er viktig! Ho fortel oss kva for hjørne som korresponderer:
- korresponderer med
- korresponderer med
- korresponderer med
Viss , og , då er .
Intuitivt: Viss du har tre pinnar med bestemte lengder, kan du berre lage éi form for trekant av dei (bortsett frå spegling). Dermed bestemmer tre sidelengder trekanten eintydig.
Merk: Du treng ikkje måle nokon vinklar! Tre sidelengder er nok til å bestemme heile trekanten.
Trekant har sidene cm, cm og cm. Trekant har sidene cm, cm og cm. Er trekantane kongruente?
Vi samanliknar sidene parvis:
- cm \checkmark
- cm \checkmark
- cm \checkmark
Alle tre sidene i er like lange som dei tilsvarande sidene i .
Ifølgje SSS-setninga er .
Svar: Ja, trekantane er kongruente etter SSS-setninga.
«Viss to trekantar har alle tre vinklane parvis like, så er dei kongruente.»
Viss , og , då er .
Viktig: Vinkelen må liggje mellom dei to kjende sidene. Viss vinkelen ligg ein annan stad, kan vi ikkje bruke SAS.
---
ASA-setninga (Vinkel-Side-Vinkel): To trekantar er kongruente dersom to vinklar og sida mellom dei i den eine trekanten er parvis like med to vinklar og sida mellom dei i den andre.
Viss , og , då er .
Merk: Sidan vinkelsummen i ein trekant er , kan vi alltid finne den tredje vinkelen viss vi kjenner to. Difor er ASA i praksis like sterk som AAS (Vinkel-Vinkel-Side).
I trekant er cm, og cm. I trekant er cm, og cm. Vis at trekantane er kongruente.
Vi identifiserer dei gjevne opplysningane:
I :
- Side cm
- Vinkel (mellom sidene og )
- Side cm
I :
- Side cm
- Vinkel (mellom sidene og )
- Side cm
Vi har:
- cm \checkmark
- \checkmark (vinkelen mellom dei to sidene)
- cm \checkmark
Ifølgje SAS-setninga er .
I trekant er , cm og . I trekant er , cm og . Er trekantane kongruente? Finn også den tredje vinkelen i begge trekantane.
- \checkmark
- cm \checkmark (sida mellom dei to vinklane)
- \checkmark
Ifølgje ASA-setninga er .
Den tredje vinkelen:
Vinkelsummen i ein trekant er :
Som venta er , sidan kongruente trekantar har like vinklar.
Svar: Ja, trekantane er kongruente etter ASA. Den tredje vinkelen i begge trekantane er .
Avgjer kva for kongruenssetning (SSS, SAS eller ASA) som viser at trekantane er kongruente:
a) , , og , ,
b) , , og , ,
c) , , og , ,
Forklar med eigne ord kva det betyr at to trekantar er kongruente. Gjev eit praktisk døme frå kvardagen på to kongruente figurar.
I trekant er cm, og cm. Kva for mål treng du for trekant for å vise kongruens med SAS?
Diagonalen i eit parallellogram deler det i to trekantar. Bruk ein kongruenssetning til å vise at dei to trekantane er kongruente.
Er følgjande opplysningar nok til å fastslå kongruens? Forklar.
a) To sider og éin vinkel som IKKJE ligg mellom sidene
b) Tre vinklar (men ingen sider)
c) To vinklar og éi side (men sida ligg ikkje mellom vinklane)
I ein likebeint trekant er . Punktet er midtpunktet på . Vis at er ei symmetrilinje, det vil seie at .
To trekantar og har cm, og . Vis at trekantane er kongruente, sjølv om vi ikkje direkte har ASA-mønsteret.
I eit rektangel blir diagonalane og trekte. Dei kryssar kvarandre i punktet . Vis at (altså at diagonalane halverer kvarandre).
Oppsummering
I dette kapittelet har du lært:
- Kongruens: To figurar er kongruente dersom dei har nøyaktig same form og storleik. Den eine kan flyttast, roterast eller speglast slik at han dekkjer den andre heilt.
- SSS-setninga: To trekantar er kongruente dersom alle tre sidene i den eine er like lange som dei tilsvarande sidene i den andre.
- SAS-setninga: To trekantar er kongruente dersom to sider og vinkelen mellom dei er parvis like.
- ASA-setninga: To trekantar er kongruente dersom to vinklar og sida mellom dei er parvis like. Sidan vinkelsummen er , er ASA i praksis like sterk som AAS.
Nøkkelomgrep
| Omgrep | Forklaring |
|---|---|
| Kongruent | Same form og storleik – figurane kan leggjast oppå kvarandre |
| Korresponderande | Sider eller vinklar som svarar til kvarandre i to kongruente figurar |
| SSS | Side-Side-Side: tre par like sider gjev kongruens |
| SAS | Side-Vinkel-Side: to sider og vinkelen mellom dei gjev kongruens |
| ASA | Vinkel-Side-Vinkel: to vinklar og sida mellom dei gjev kongruens |
Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.