1.3 Brøkbegrepet | Matematikk 5. klasse

Brøk som del av en helhet, teller og nevner.

40 min

9 oppgaver

BrøkTellerNevnerDel av helhetBrøkstrek

Du leser den tradisjonelle versjonen

Din fremgang i kapitlet

0 / 9 oppgaver

Kva er ein brøk?

Ein brøk viser ein del av noko heilt.

Viss du deler ein pizza i 4 like store bitar og et 1 bit, har du ete $\displaystyle \frac{1}{4}$ (ein firedel) av pizzaen.

$\frac{1}{4}$

- 1 er teljaren (kor mange delar du har)
- 4 er nemnaren (kor mange like delar heilskapen er delt i)
- Streken mellom blir kalla brøkstreken

Teljar og nemnar

\displaystyle \frac{3}{5}

✏️Eksempel 1: Lese brøkar

Kva brøk viser den farga delen?
Eit rektangel er delt i 8 like delar. 3 av delane er farga.

Løysing:
- Heilskapen er delt i 8 like delar → nemnaren er 8
- 3 delar er farga → teljaren er 3

Svar: $\displaystyle \frac{3}{8}$ (tre åttedelar)

📝Oppgave 1

Skriv brøken som passar til skildringa

Ein sjokolade er delt i 6 bitar. Du et 2 bitar.

Ei kake er delt i 8 stykke. Det er 5 stykke igjen.

Ein time har 60 minutt. Det har gått 15 minutt.

📝Oppgave 2

Skriv brøken

Eit rektangel er delt i 4 like delar. 3 av dei er fargelagde. Kva brøk er fargelagd?

Ei sjokoladeplate har 2 like delar. Du et 1. Kva brøk åt du?

5 av 8 like delar av ei kake er igjen. Kva brøk er igjen?

7 av 10 elevar er på skulen. Kva brøk er på skulen?

Løs oppgaven Tren

Vanlege brøkar

Nokre brøkar blir ofte brukte og har eigne namn:

Brøk	Namn	Desimaltal
$\displaystyle \frac{1}{2}$	Ein halv	0,5
$\displaystyle \frac{1}{4}$	Ein firedel (kvart)	0,25
$\displaystyle \frac{3}{4}$	Tre firedelar	0,75
$\displaystyle \frac{1}{3}$	Ein tredel	0,333...
$\displaystyle \frac{1}{10}$	Ein tidel	0,1

✏️Eksempel 2: Samanlikne brøkar med lik nemnar

Kva brøk er størst: $\displaystyle \frac{3}{8}$ eller $\displaystyle \frac{5}{8}$ ?

Løysing:
Begge brøkane har lik nemnar (8).

Då samanliknar vi berre teljarane:
- $\displaystyle \frac{3}{8}$ har 3 åttedelar
- $\displaystyle \frac{5}{8}$ har 5 åttedelar

$5 > 3$ , så $\displaystyle \frac{5}{8} > \frac{3}{8}$

Svar: $\displaystyle \frac{5}{8}$ er størst.

📝Oppgave 3

Kva brøk er størst?

\displaystyle \frac{2}{5}

eller

\displaystyle \frac{4}{5}

\displaystyle \frac{7}{10}

eller

\displaystyle \frac{3}{10}

\displaystyle \frac{1}{4}

eller

\displaystyle \frac{3}{4}

📝Oppgave 4

Brøk i kvardagen

Ein pizza blir delt i 6 like stykke. Du et 2. Kva brøk av pizzaen åt du?

4 av 5 eple er raude. Kva brøk av epla er raude?

3 av 12 elevar har briller. Kva brøk av elevane har briller?

Du et halvparten av ei kake. Skriv det som brøk.

Løs oppgaven Tren

📝Oppgave 5

Rekn ut

Kva er $\displaystyle \frac{1}{2}$ av 10?

Kva er $\displaystyle \frac{1}{4}$ av 20?

Kva er $\displaystyle \frac{3}{4}$ av 8?

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Brøk: Ein brøk viser ein del av ein heilskap, til dømes $\displaystyle \frac{3}{5}$ .
- Teljar og nemnar: Teljaren (øvst) fortel kor mange delar vi har. Nemnaren (nedst) fortel kor mange like delar heilskapen er delt i.
- Samanlikne brøkar med lik nemnar: Då er brøken med størst teljar størst: $\displaystyle \frac{5}{8} > \frac{3}{8}$ .
- Rekne med brøkar med lik nemnar: Vi legg saman eller trekkjer frå teljarane. Nemnaren er den same.

Hugs!

\displaystyle \frac{1}{2}

= ein halv,

\displaystyle \frac{1}{4}

= ein fjerdedel
- Jo større nemnar, jo mindre er kvar del
- Heile heilskapen er

\displaystyle \frac{4}{4} = \frac{8}{8} = 1

Repetisjonsoppgåver

Din fremgang

0deloppgaver0 / 4 oppgaver

Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.