Fra tusener til millioner og plassverdisystemet.
Kva er store tal?
I kvardagen møter vi mange store tal. Kor mange menneske bur det i Noreg? Kor langt er det til månen? Kor mange kroner kostar eit hus?
For å forstå store tal må vi lære om plassverdisystemet. Det betyr at verdien til eit siffer blir bestemt av kvar det står i talet.
I talet 5 432 har siffera desse verdiane:
| Siffer | Plassverdi | Verdi |
|---|---|---|
| 5 | Tusen | 5 000 |
| 4 | Hundrarar | 400 |
| 3 | Tiarar | 30 |
| 2 | Einarar | 2 |
Totalt: 5 000 + 400 + 30 + 2 = 5 432
Kva siffer står på tiarplassen i talet 4 738?
Lat oss sjå på plassane frå høgre:
- 8 står på einarplassen
- 3 står på tiarplassen ← Svaret!
- 7 står på hundrarplassen
- 4 står på tusenplassen
Svar: Sifferet 3 står på tiarplassen.
Kva verdi har det understreka sifferet?
Skriv talet som plassverdiane gir
4 tusen, 2 hundrarar og 7 einarar
7 tusen og 5 tiarar
9 hundrarar og 9 einarar
6 tusen, 6 hundrarar og 6 tiarar
Endå større tal
Når tal blir veldig store, bruker vi nye plassverdiar:
- Titusen (10 000) - ti tusen
- Hundretusen (100 000) - hundre tusen
- Millionar (1 000 000) - tusen tusen
For å gjere store tal lettare å lese, bruker vi mellomrom mellom gruppene:
- 1 000 000 (ein million)
- 5 400 000 (fem millionar fire hundre tusen)
Eksempel frå verkelegheita:
- Noreg har ca. 5 millionar innbyggjarar
- Det er ca. 384 millionar meter til månen
- Ein bil kan koste ca. 500 000 kroner
a) Skriv talet "tre millionar to hundre tusen" med siffer.
b) Les talet 4 750 000 med ord.
a) Tre millionar = 3 000 000
To hundre tusen = 200 000
Saman: 3 200 000
b) 4 750 000:
- 4 millionar
- 7 hundre tusen
- 5 ti-tusen
Svar: Fire millionar sju hundre og femti tusen
Skriv tala med siffer
Fem tusen tre hundre
Tjuetre tusen
To hundre tusen
Ein million fem hundre tusen
Finn det nye talet
10 meir enn 3 456
100 meir enn 5 990
1 000 mindre enn 12 400
10 000 meir enn 95 000
Set tala i rekkjefølgje frå minst til størst
Praktiske oppgåver med store tal
Ein skule har 650 elevar. Kor mange elevar er det på 10 like store skular?
Ein kommune har 45 000 innbyggjarar. Nabokommunen har dobbelt så mange. Kor mange bur det i nabokommunen?
Oppsummering
I dette kapittelet har du lært:
- Plassverdi: Verdien til eit siffer blir bestemt av kvar det står i talet. I 5 432 er 5-aren verdt 5 000.
- Store tal: Titusen, hundretusen og millionar. Ein million = 1 000 000.
- Lese og skrive store tal: Vi bruker mellomrom mellom gruppene, til dømes 4 750 000.
- Samanlikne tal: Talet med flest siffer er størst. Har dei like mange siffer, samanliknar vi siffer for siffer frå venstre.
Hugs!
- Tusen har 3 nullar: 1 000
- Ein million har 6 nullar: 1 000 000
- 10 meir, 100 meir eller 1 000 meir: berre eitt siffer treng å endre seg — med mindre du må veksle!
Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.