12.2 En el médico y en la farmacia - Hos legen og på apoteket

Når du må til legen i utlandet

Du har feber, vond hals og trenger hjelp. Nå holder det ikke å beskrive plagene — du må forstå hva legen sier og hva apotekeren anbefaler. I dette kapittelet utstyrer vi deg med medisinsk vokabular og med modale verb (deber, tener que, hay que) som er selve nøkkelen til å forstå råd og instruksjoner.

Først ordene du møter på legekontoret og apoteket. Du oppsøker el/la médico/a (legen) eller el/la enfermero/a (sykepleieren) på la consulta (legekontoret). Legen kan gi deg la receta (resepten) på el medicamento eller la medicina (medisinen). Medisin finnes som la pastilla (tablett), el jarabe (saft), la pomada (salve) eller la inyección (sprøyte). For skader brukes la venda (bandasje) og la tirita (plaster). På la farmacia (apoteket) møter du el/la farmacéutico/a (apotekeren). Noen ganger trengs los análisis de sangre (blodprøver) eller la radiografía (røntgenbilde).

Må, bør, skal: de modale verbene

Det som virkelig låser opp medisinske samtaler, er tre modale verb som alle uttrykker nødvendighet, men med ulik styrke. Tenk på dem som en skala fra mildt til strengt.

Svakest er hay que + infinitiv, som er upersonlig og betyr «man må». Du sier Hay que beber mucha agua (man må drikke mye vann) eller Hay que descansar cuando se está enfermo (man må hvile når man er syk). Det handler om generelle råd, ikke om en bestemt person.

I midten ligger deber + infinitiv, som betyr «bør» eller «må» i betydningen anbefaling eller moralsk plikt. Debes descansar más (du bør hvile mer). Vil du gjøre rådet enda mildere, setter du deber i kondisjonal: No deberías fumar (du burde ikke røyke).

Sterkest er tener que + infinitiv, som uttrykker klar nødvendighet — noe du virkelig må. Tienes que tomar estas pastillas tres veces al día (du må ta disse tablettene tre ganger om dagen) og Tengo que ir al médico (jeg må gå til legen). Skalaen er altså: hay que (generelt) < deber (anbefaling) < tener que (nødvendighet). Når legen sier debe tomar ibuprofeno, tiene que descansar tres días, y hay que beber mucho líquido, hører du alle tre styrkegradene i én setning.

Hos legen og på apoteket

La oss sette det sammen i praksis. Hos legen åpner samtalen gjerne med ¿Qué le ocurre? (hva er problemet?). Du svarer: No me encuentro bien. Me duele mucho la garganta y tengo fiebre desde hace dos días (jeg føler meg ikke bra, jeg har veldig vondt i halsen og har hatt feber i to dager). Legen ber deg kanskje Abra la boca (åpne munnen) og Diga «aaa», før hun konkluderer: Tiene la garganta muy inflamada. Voy a recetarle un antibiótico (halsen er veldig betent, jeg skal skrive ut en antibiotika). Spør du ¿Tengo que tomar alguna otra cosa?, kan svaret bli: Debe tomar ibuprofeno para la fiebre. Y tiene que descansar al menos tres días.

På apoteket ber du om hjelp: ¿Tiene algo para el dolor de cabeza? (har dere noe mot hodepine?). Apotekeren spør gjerne ¿Es alérgico a algún medicamento? (er du allergisk mot noen medisiner?) før hun anbefaler noe. Den viktigste informasjonen er doseringen, og her dukker de modale verbene opp igjen: Debe tomar una pastilla cada ocho horas, con comida. No debe tomar más de tres al día (én tablett hver åttende time, med mat, ikke mer enn tre om dagen). Trenger du noe mer, som una pomada para una quemadura de sol (en salve mot solbrenthet), får du beskjed om bruken: Hay que aplicarla dos veces al día (man må påføre den to ganger daglig).

Oppsummering

Nå er du rustet til å håndtere et legebesøk på spansk. Du kjenner ordene for el médico, la receta, el medicamento, la pastilla, la pomada og la farmacia, og du vet forskjellen på de tre modale verbene: hay que (generelt, man må), deber (anbefaling, bør) og tener que (sterk nødvendighet, må). Alle tre følges av infinitiv.

Hos legen kan du beskrive symptomer, forstå en diagnose og ta imot behandling, og på apoteket kan du be om medisin og forstå doseringen. Med uttrykk som Debe tomar..., Tiene que descansar... og Hay que beber... fanger du opp de viktigste rådene — og vet hvor strengt de er ment.