Fra Metropolis til Das Leben der Anderen.
Der deutsche Film - Frå Stummfilm til Oscar
Tysk film har ei rik historie som strekkjer seg frå den gylne tida til stumfilmen på 1920-talet til dagens internasjonalt anerkjende filmar. Tysk film har bidrege med nokre av dei viktigaste verka i filmhistoria og dei mest innflytelsesrike regissørane.
Tre hovudperiodar:
- Stumfilm og ekspresjonisme (1910-1930): Tysk ekspresjonistisk film revolusjonerte filmspråket med verk som "Das Cabinet des Dr. Caligari" (1920), "Nosferatu" (1922) og Fritz Langs "Metropolis" (1927).
- Neuer Deutscher Film (1960-1980): Ein ny generasjon regissørar - Rainer Werner Fassbinder, Werner Herzog, Wim Wenders og Volker Schlondorff - skapte politisk og kunstnarisk ambisiøs film.
- Samtidsfilm (1990-i dag): Etter samlinga har tysk film fått ny internasjonal merksemd med filmar som "Das Leben der Anderen" (2006, Oscar for beste framandspråklege film).
Tysk film handlar ofte om historie, identitet og det å forhalde seg til fortida.
| Tysk | Norsk |
|---|---|
| der Stummfilm | stumfilm |
| der Regisseur | regissør |
| die Filmkritik | filmkritikk |
| das Drehbuch | manus, filmmanus |
| die Filmszene | filmscene |
| der Neue Deutsche Film | den nye tyske filmen |
| das Filmfestival | filmfestival |
| der Schauspieler / die Schauspielerin | skodespelar (m/f) |
| die Handlung | handling (i ein film) |
| der Hauptdarsteller | hovudrolleinnehavar |
| die Kamera | kamera |
| der Schnitt | klipping, redigering |
Les teksten og svar på spørsmåla:
"Fritz Langs 'Metropolis' (1927) ist einer der einflussreichsten Filme aller Zeiten. Der Stummfilm zeigt eine dystopische Zukunftsstadt, in der die Arbeiter unter der Erde schuften, während die Reichen in luxuriosen Wolkenkratzern leben. Der Film war bei seiner Premiere ein kommerzieller Misserfolg, wurde aber spater als Meisterwerk anerkannt. Seine visuellen Effekte und seine Themen - soziale Ungleichheit, Technologie und Menschlichkeit - sind bis heute relevant."
a) Kva handlar Metropolis om?
b) Korleis gjekk det med filmen ved premieren?
c) Kva for tema i filmen er framleis relevante?
a) Metropolis handlar om ein dystopisk framtidsby (dystopische Zukunftsstadt) der arbeidarane slit under jorda (unter der Erde schuften) medan dei rike lever i luksuriøse skyskraparar (luxuriose Wolkenkratzer).
b) Filmen var ein kommersiell fiasko ved premieren (ein kommerzieller Misserfolg), men blei seinare anerkjend som eit meisterverk (als Meisterwerk anerkannt).
c) Temaa sosial ulikskap (soziale Ungleichheit), teknologi (Technologie) og menneskelegdom (Menschlichkeit) er framleis relevante i dag.
Språktips:
- "einflussreich" = innflytelsesrik (Einfluss = innflytelse + reich = rik)
- "schuften" = å slite, å jobbe hardt (uformelt)
- "der Wolkenkratzer" = skyskrapar (Wolke = sky + kratzen = å skrape)
Kva for ein tysk stumfilm frå 1927 blir rekna som ein av dei mest innflytelsesrike i filmhistoria?
Der Neue Deutsche Film (1960-1980)
På 1960-talet reagerte ein ny generasjon tyske regissørar mot det dei kalla "Opas Kino" (bestefars kino). I 1962 underteikna 26 unge filmskaparar Oberhausener Manifest, der dei erklærte: "Der alte Film ist tot. Wir glauben an den neuen." (Den gamle filmen er død. Vi trur på den nye.)
Dei fire store regissørane:
Rainer Werner Fassbinder (1945-1982):
- Utruleg produktiv - over 40 filmar på 16 år
- Tema: undertrykking, klasse, homofili, Tysklands historie
- Kjende filmar: "Die Ehe der Maria Braun", "Angst essen Seele auf"
Werner Herzog (f. 1942):
- Ekstreme, visjonære filmar, ofte med Klaus Kinski
- Kjende filmar: "Aguirre, der Zorn Gottes", "Fitzcarraldo"
- Òg anerkjend dokumentarfilmskapar
Wim Wenders (f. 1945):
- Poetiske, kontemplative filmar
- Kjende filmar: "Paris, Texas", "Der Himmel über Berlin"
- "Der Himmel über Berlin" (1987) blei remaka "City of Angels" med Hollywood
Volker Schlondorff (f. 1939):
- "Die Blechtrommel" (1979) vann Gullpalmen i Cannes og Oscar
Les teksten og analyser:
"Das Oberhausener Manifest von 1962 war ein Wendepunkt in der deutschen Filmgeschichte. Die jungen Regisseure lehnten das konventionelle, kommerzielle Kino ab und forderten einen neuen, kunstlerisch ambitionierten Film. Sie wollten Filme machen, die die deutsche Gesellschaft kritisch reflektieren. Fassbinder, Herzog und Wenders wurden zu den wichtigsten Vertretern dieser Bewegung und machten den deutschen Film international bekannt."
a) Kva var Oberhausener Manifest?
b) Kva avviste dei unge regissørane?
c) Kva ville dei oppnå?
a) Oberhausener Manifest frå 1962 var eit vendepunkt (Wendepunkt) i tysk filmhistorie. 26 unge filmskaparar kravde fornying av tysk film.
b) Dei unge regissørane avviste den konvensjonelle, kommersielle kinofilmen (lehnten das konventionelle, kommerzielle Kino ab). Dei ville bort frå underhaldningsfilm utan substans.
c) Dei ville lage filmar som kritisk reflekterer det tyske samfunnet (die deutsche Gesellschaft kritisch reflektieren). Fassbinder, Herzog og Wenders blei dei viktigaste representantane (die wichtigsten Vertreter) og gjorde tysk film internasjonalt kjend.
Språktips:
- "der Wendepunkt" = vendepunkt (wenden = å vende + Punkt = punkt)
- "ablehnen" = å avvise (separabelt verb: lehnte ab)
- "der Vertreter" = representant, talsperson
Kople regissøren med rett film:
Fritz Lang
Rainer Werner Fassbinder
Werner Herzog
Wim Wenders
Deutscher Film heute
Etter samlinga har tysk film opplevd ein ny gullalder, spesielt med filmar som utforskar tysk historie og identitet.
Viktige samtidsfilmar:
- "Good Bye, Lenin!" (2003): Komedie-drama om ein ung mann som prøver å skjule DDRs fall for den sjuke mor si. Filmen gav opphav til omgrepet "Ostalgie" (nostalgi for Aust-Tyskland).
- "Der Untergang" (2004): Skildrar Hitlers siste dagar i bunkeren. Bruno Ganz' portrett av Hitler blei verdskjent (og eit internett-meme).
- "Das Leben der Anderen" (2006): Drama om Stasi-overvaking i DDR. Vann Oscar for beste framandspråklege film. Ein av dei mest anerkjende tyske filmane nokosinne.
- "Toni Erdmann" (2016): Tragikomisk film om forholdet mellom ein far og dotter. Nominert til Oscar og vinnar av fleire europeiske prisar.
Berlinale:
Berlin International Film Festival (Berlinale) er ein av dei tre største filmfestivalane i verda (saman med Cannes og Venezia). Den deler ut Gullbjørnen (Goldener Bar) som hovudpris.
Les filmskildringa og svar på spørsmåla:
"'Das Leben der Anderen' (2006) spielt in Ost-Berlin im Jahr 1984. Der Stasi-Hauptmann Gerd Wiesler erhalt den Auftrag, den Dramatiker Georg Dreyman und seine Freundin, die Schauspielerin Christa-Maria Sieland, zu uberwachen. Doch während er ihr Leben belauscht, beginnt Wiesler, seine Uberzeugungen in Frage zu stellen. Der Film zeigt eindringlich, wie totale Überwachung Menschen zerstort - sowohl die Uberwachten als auch die Uberwacher."
a) Kva handlar filmen om?
b) Kva skjer med Stasi-kapteinen?
c) Kva viser filmen ifølgje teksten?
a) Filmen utspeler seg i Aust-Berlin i 1984. Stasi-kapteinen Gerd Wiesler får i oppdrag (erhalt den Auftrag) å overvake dramatikaren Georg Dreyman og kjærasten hans, skodespelarinna Christa-Maria Sieland.
b) Medan han avlyttar liva deira (ihr Leben belauscht), byrjar Wiesler å stille spørsmålsteikn ved overtydingane sine (seine Uberzeugungen in Frage zu stellen). Han går gjennom ei moralsk forvandling.
c) Filmen viser inntrengjande (eindringlich) korleis total overvaking øydelegg menneske - både dei overvaka (die Uberwachten) og overvakarane (die Uberwacher).
Språktips:
- "uberwachen" = å overvake (Überwachung = overvaking)
- "belauschen" = å avlytte (lyttar i løynd)
- "in Frage stellen" = å stille spørsmålsteikn ved, å tvile på
Kva for ein tysk film vann Oscar for beste framandspråklege film i 2007?
Skriv ein kort filmkritikk på norsk (5-7 setningar) om ein av dei nemnde tyske filmane. Bruk minst 4 tyske filmomgrep.
Vel ein film og presenter han kort (tittel, Regisseur, år).
Skildre Handlung (handlinga) i 2-3 setningar.
Gi vurderinga di av filmen (Filmkritik).
Kva var Oberhausener Manifest (1962)?
Oppsummering
I dette kapittelet har du lært:
- Der deutsche Film - Frå Stummfilm til Oscar: Tysk film har ei rik historie som strekkjer seg frå den gylne tida til stumfilmen på 1920-talet til dagens internasjonalt a…
- Tre hovudperiodar: Tysk film handlar ofte om historie, identitet og det å forhalde seg til fortida.
- Der Neue Deutsche Film (1960-1980): På 1960-talet reagerte ein ny generasjon tyske regissørar mot det dei kalla "Opas Kino" (bestefars kino).
- Dei fire store regissørane
- Rainer Werner Fassbinder (1945-1982)
- Werner Herzog (f. 1942)
Nøkkelomgrep
| Tysk | Norsk |
|---|---|
| der Stummfilm | stumfilm |
| das Drehbuch | manus, filmmanus |
| das Filmfestival | filmfestival |
Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.