Murens fall, Ostalgie og moderne tysk identitet.
Der Mauerfall - Murens fall
Den 9. november 1989 fall Berlinmuren - eit av dei mest dramatiske augneblinka på 1900-talet. Etter veker med massedemonstrasjonar og ei politisk krise i DDR-leiinga, vart det kunngjort at grensene var opne. Tusenvis av aust-berlinarar strøymde til grensene, og grensevaktene opna sperringane.
Kva skjedde?
- DDR-regjeringa var under enormt press etter måndagsdemonstrasjonane
- Ungarn hadde alt opna grensa til Austerrike i september 1989
- Ein pressekonferanse 9. november: pressesekretær Günter Schabowski kunngjorde ved ein feil at grensene var opne "umiddelbart" (unverzuglich)
- Folk strøymde til muren, og grensevaktene opna
- Berlinarar frå aust og vest feira saman på muren
Murens fall var byrjinga på "die Wende" - vendepunktet som leidde til gjenforeininga av Tyskland.
| Tysk | Norsk |
|---|---|
| die Wiedervereinigung | gjenforeininga |
| die Wende | vendepunktet (1989-1990) |
| der Mauerfall | murens fall |
| die Ostalgie | ostalgi - nostalgi for DDR-tida |
| der Solidaritätszuschlag ("Soli") | solidaritetstillegg (skatt for gjenoppbygging i aust) |
| die innere Einheit | den indre eininga |
| die neuen Bundesländer | dei nye delstatane (i aust) |
| der Einigungsvertrag | gjenforeiningsavtalen |
| die Abwicklung | avvikling (av DDR-institusjonar) |
| der Tag der Deutschen Einheit | Dagen for tysk eining (3. oktober) |
| die Treuhandanstalt | privatiseringsorganet for DDR-bedrifter |
| blühende Landschaften | "blomstrande landskap" (Kohls lovnad) |
Les augnvitneskildringa:
"Ich stand am Brandenburger Tor, als die Mauer fiel. Menschen weinten vor Freude, Wildfremde umarmten sich, und überall knallten die Sektkorken. Auf der Mauer tanzten Ost- und West-Berliner zusammen. Es war der glücklichste Tag meines Lebens. Wir riefen: 'Wahnsinn! Wahnsinn!' - denn niemand konnte glauben, was geschah. 28 Jahre Teilung waren zu Ende."
a) Kvar var vitnet?
b) Korleis reagerte folk?
c) Kva ropte folk?
a) Vitnet stod ved Brandenburger Tor (am Brandenburger Tor) då muren fall.
b) Folk gret av glede (weinten vor Freude), vilt framande klemde kvarandre (Wildfremde umarmten sich), og champagnekorkane smelte overalt. Aust- og vest-berlinarar dansa saman på muren.
c) Folk ropte "Wahnsinn! Wahnsinn!" (Galskap! Vanvitig!) - fordi ingen kunne tru det som skjedde.
Språktips:
- "vor Freude weinen" = å gråte av glede
- "Wildfremde" = heilt framande menneske
- "Wahnsinn!" = vanvitig!/galskap! (utrop av forundring)
- "knallen" = å smelle (om korkar)
Når fall Berlinmuren?
Die Wiedervereinigung - Gjenforeininga
Den 3. oktober 1990 vart Tyskland offisielt gjenforeint. DDR vart oppløyst, og dei fem austlege delstatane vart ein del av Forbundsrepublikken.
Utfordringane ved gjenforeininga:
Økonomisk:
- DDR-økonomien kollapsa
- Treuhandanstalt privatiserte over 8 000 DDR-bedrifter - mange vart lagde ned
- Massearbeidsløyse i aust (opp til 20 %)
- Helmut Kohl lovde "blühende Landschaften" (blomstrande landskap) i aust
- Solidaritätszuschlag (solidaritetstillegget) vart innført - ein ekstraskatt for gjenoppbygging
Sosialt:
- Kulturelle forskjellar mellom "Ossis" og "Wessis"
- Aust-tyskarar kjende seg som andreklasses borgarar
- Mange unge flytta vestover
- Identitetskrise - plutseleg var alt frå DDR "feil"
Politisk:
- Avsløring av Stasi-arkiva
- Rettsoppgjer med DDR-regimet
- Debatt om graden av tilgjeving vs. rettferd
Les teksten og analyser:
"Die Wiedervereinigung war nicht nur eine politische, sondern auch eine menschliche Herausforderung. Viele Ostdeutsche verloren über Nacht ihre Arbeit, ihre Identität und ihren Lebensentwurf. Die Abwicklung der DDR-Wirtschaft durch die Treuhand führte zur Schließung Tausender Betriebe. Gleichzeitig mussten die Menschen in den neuen Bundesländern eine völlig neue Gesellschaftsordnung erlernen. Der West-Ost-Transfer von Geld allein konnte die 'innere Einheit' nicht herstellen."
a) Kva miste mange aust-tyskarar?
b) Kva gjorde Treuhandanstalt?
c) Kva tyder "die innere Einheit"?
a) Mange aust-tyskarar miste over natta arbeidet (Arbeit), identiteten (Identität) og livsprosjektet sitt (Lebensentwurf).
b) Treuhandanstalt avvikla DDR-økonomien (die Abwicklung der DDR-Wirtschaft) og stengde tusenvis av bedrifter (Schließung Tausender Betriebe) gjennom privatisering.
c) "Die innere Einheit" (den indre eininga) tyder det å verkeleg vekse saman som eitt folk - ikkje berre formelt og økonomisk, men òg sosialt og kulturelt. Poenget er at pengeoverføring (Geld-Transfer) frå vest til aust ikkje var nok til å skape ekte eining.
Språktips:
- "der Lebensentwurf" = livsplan/livsprosjekt
- "die Abwicklung" = avvikling
- "über Nacht" = over natta (òg brukt om bygginga av muren)
- "herstellen" = å skape, å framstille
Forklar omgrepa og den historiske tydinga deira:
die Wende
die Treuhandanstalt
der Solidaritätszuschlag
"blühende Landschaften"
Ostalgie und das moderne Deutschland
Ostalgie er eit samansett ord av "Ost" (aust) og "Nostalgie" (nostalgi). Det skildrar ein nostalgisk lengsel etter delar av DDR-kvardagen:
Kva folk saknar:
- Fellesskapet og tryggleiken
- Produkt som Spreewald-agurkar, Rotkappchen-sekt og Vita Cola
- Ampelmannchen (dei austlege fotgjengarlyssignala)
- Sandmannchen (TV-figur for barn)
Moderne tysk identitet:
Tyskland i dag er eit foreint land, men det finst framleis forskjellar mellom aust og vest:
- Lønsforskjellar (aust tener i gjennomsnitt mindre)
- Politiske forskjellar (større oppslutnad om populistiske parti i aust)
- Kulturelle forskjellar (ulike erfaringar og minne)
- Gradvis utjamning - spesielt blant yngre generasjonar
Tag der Deutschen Einheit (3. oktober) blir feira som nasjonaldag og markerer gjenforeininga.
Les om Ostalgie i populærkulturen:
"Der Film 'Good Bye, Lenin!' (2003) ist das bekannteste Beispiel für Ostalgie im Kino. Die Geschichte handelt von einem jungen Mann, der seiner Mutter - einer überzeugten DDR-Bürgerin - nach ihrem Koma die Wiedervereinigung verheimlicht. Er baut ihre Welt in der DDR nach, um sie zu schützen. Der Film zeigt auf humorvolle und zugleich berührende Weise, wie schwierig die Wende für viele Ostdeutsche war."
a) Kva handlar filmen "Good Bye, Lenin!" om?
b) Kvifor held sonen gjenforeininga hemmeleg?
c) Kva viser filmen om die Wende?
a) Filmen handlar om ein ung mann som held gjenforeininga (die Wiedervereinigung) hemmeleg for mora si - ein overtydd DDR-borgar - etter at ho vaknar frå koma (nach ihrem Koma). Han gjenskaper DDR-verda rundt henne.
b) Han held det hemmeleg for å verne henne (um sie zu schützen), fordi ho var ein overtydd DDR-borgar og sjokket kunne vere farleg for helsa hennar.
c) Filmen viser på ein humoristisk og rørande måte (auf humorvolle und berührende Weise) kor vanskeleg vendepunktet var for mange aust-tyskarar. Dei miste ikkje berre eit politisk system, men heile livsverda si.
Filmtips: "Good Bye, Lenin!" er ein framifrå film for å forstå Ostalgie og dei menneskelege sidene ved gjenforeininga.
Skriv ein kort tekst på tysk (5-7 setningar) om gjenforeininga av Tyskland. Bruk følgjande omgrep: der Mauerfall, die Wiedervereinigung, die Wende, die innere Einheit.
Skildre murens fall.
Nemn nokre utfordringar etter gjenforeininga.
Kva tyder gjenforeininga i dag?
Kva er "Ostalgie"?
Kopl dato med hending:
9. November 1989
3. Oktober 1990
13. August 1961
8. Mai 1945
Oppsummering
I dette kapittelet har du lært:
- Der Mauerfall - Murens fall: Den 9. november 1989 fall Berlinmuren
- Kva skjedde?: Murens fall var byrjinga på "die Wende"
- Die Wiedervereinigung - Gjenforeininga: Den 3. oktober 1990 vart Tyskland offisielt gjenforeint.
- Utfordringane ved gjenforeininga
- Økonomisk
- Sosialt
Nøkkelomgrep
| Tysk | Norsk |
|---|---|
| die Wiedervereinigung | gjenforeininga |
| die Ostalgie | ostalgi - nostalgi for DDR-tida |
| der Einigungsvertrag | gjenforeiningsavtalen |
Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.