1.1 Polynomer | Matematikk S1

Polynomdivisjon og faktorisering av polynomer.

55 min

17 oppgaver

PolynomerPolynomdivisjonFaktoriseringNullpunkter

Du leser den tradisjonelle versjonen

Din fremgang i kapitlet

0 / 17 oppgaver

Kapitlets plass i kurset

Brukes videre i

1.2Rasjonale uttrykk

Kva er eit polynom?

Eit polynom er eit uttrykk som er sett saman av ledd med variablar opphøgde i ikkje-negative heiltal, multipliserte med koeffisientar.

Generelt polynom av grad $n$ :
$P(x) = a_n x^n + a_{n-1} x^{n-1} + \ldots + a_1 x + a_0$

der $a_n \neq 0$ og $n$ er eit ikkje-negativt heiltal.

Døme:
- $P(x) = 2x^3 - 5x^2 + 3x - 1$ er eit tredjegradspolynom
- $Q(x) = x^2 - 4$ er eit andregradspolynom
- $R(x) = 5x + 2$ er eit førstegradspolynom

Polynom

P(x)

Polynomdivisjon

Polynomdivisjon fungerer på same måte som lang divisjon med tal. Vi kan dele eit polynom $P(x)$ på eit polynom $D(x)$ og få:

$P(x) = D(x) \cdot Q(x) + R(x)$

der:
- $P(x)$ er dividenden (det vi deler)
- $D(x)$ er divisoren (det vi deler på)
- $Q(x)$ er kvotienten (svaret)
- $R(x)$ er resten (grad mindre enn $D(x)$ )

✏️Døme 1: Polynomdivisjon

Del $P(x) = x^3 + 2x^2 - 5x - 6$ på $D(x) = x + 3$ .

Løysing:

Vi set opp polynomdivisjon:

        x² - x - 2
       ____________
x + 3 | x³ + 2x² - 5x - 6
        x³ + 3x²
       -----------
           - x² - 5x
           - x² - 3x
           ----------
                -2x - 6
                -2x - 6
                -------
                     0

Steg for steg:
1. $x^3 \div x = x^2$ , så $x^2 \cdot (x+3) = x^3 + 3x^2$
2. $(x^3 + 2x^2) - (x^3 + 3x^2) = -x^2$
3. $-x^2 \div x = -x$ , så $-x \cdot (x+3) = -x^2 - 3x$
4. $(-x^2 - 5x) - (-x^2 - 3x) = -2x$
5. $-2x \div x = -2$ , så $-2 \cdot (x+3) = -2x - 6$
6. $(-2x - 6) - (-2x - 6) = 0$

Svar: $x^3 + 2x^2 - 5x - 6 = (x + 3)(x^2 - x - 2)$

Resten er 0, så $(x+3)$ er ein faktor i $P(x)$ .

📝Oppgave 1

Utfør polynomdivisjon: $(x^3 - 7x + 6) \div (x - 2)$

📝Oppgave 2

Utfør polynomdivisjon: $(2x^3 + 5x^2 - x - 6) \div (x + 2)$

📜Faktorsetninga

Dersom $P(a) = 0$ for eit polynom $P(x)$ , så er $(x - a)$ ein faktor i $P(x)$ .

Ekvivalent: Dersom $(x - a)$ er ein faktor i $P(x)$ , så er $P(a) = 0$ .

Konsekvens: For å finne faktorar kan vi:
1. Gjette nullpunkt (ofte heiltal som deler konstantleddet)
2. Verifisere ved å setje inn i polynomet
3. Bruke polynomdivisjon til å finne resten av faktorane

✏️Døme 2: Bruke faktorsetninga

Faktoriser $P(x) = x^3 - 6x^2 + 11x - 6$ fullstendig.

Løysing:

Steg 1: Finn kandidatar til nullpunkt
Konstantleddet er $-6$ , så vi prøver divisorane av 6: $\pm 1, \pm 2, \pm 3, \pm 6$

Steg 2: Test kandidatane
- $P(1) = 1 - 6 + 11 - 6 = 0$ ✓

Så $(x - 1)$ er ein faktor!

Steg 3: Polynomdivisjon
$(x^3 - 6x^2 + 11x - 6) \div (x - 1) = x^2 - 5x + 6$

Steg 4: Faktoriser resten
$x^2 - 5x + 6 = (x - 2)(x - 3)$

Svar: $P(x) = (x - 1)(x - 2)(x - 3)$

Nullpunkta er $x = 1$ , $x = 2$ og $x = 3$ .

📝Oppgave 3

Bruk faktorsetninga til å faktorisere $P(x) = x^3 - 2x^2 - 5x + 6$ fullstendig.

📝Oppgave 4

Faktoriser $P(x) = x^3 + 6x^2 + 11x + 6$ fullstendig.

📝Oppgave 5

Faktoriser $P(x) = 2x^3 - 3x^2 - 8x + 12$ fullstendig.

📝Oppgave 6

Gitt at $x = -1$ er eit nullpunkt for $P(x) = x^4 + x^3 - 7x^2 - x + 6$ . Faktoriser polynomet fullstendig.

📝Oppgave 7

Vis at $P(x) = x^3 - 3x + 2$ har eit dobbelt nullpunkt, og finn alle nullpunkt.

📝Oppgave 8

Finn polynomet $P(x)$ av grad 3 med leiande koeffisient 1 som har nullpunkta $x = -2$ , $x = 1$ og $x = 3$ .

📝Oppgave 9

Bestem verdien av $k$ slik at $(x + 2)$ er ein faktor i $P(x) = x^3 + kx^2 - x - 6$ .

📝Oppgave 10

Eit polynom $P(x)$ av grad 3 med leiande koeffisient 2 har nullpunkta $x = 1$ og $\displaystyle x = -\frac{1}{2}$ . Det tredje nullpunktet er dobbelt så stort som det første. Finn $P(x)$ .

📝Oppgave 11

Utfør divisjonen $(x^4 - 1) \div (x - 1)$ og bruk resultatet til å faktorisere $x^4 - 1$ fullstendig.

📝Oppgave 12

Del $P(x) = x^4 + 2x^3 - 3x^2 + 4x - 4$ på $D(x) = x^2 + x - 2$ og uttrykk $P(x)$ på forma $P(x) = D(x) \cdot Q(x) + R(x)$ .

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Polynom: Eit uttrykk på forma $P(x) = a_n x^n + \ldots + a_1 x + a_0$ der graden $n$ er den høgaste eksponenten.
- Polynomdivisjon: Vi kan dele $P(x)$ på $D(x)$ og få $P(x) = D(x) \cdot Q(x) + R(x)$ , der $R(x)$ har lågare grad enn $D(x)$ .
- Faktorsetninga: $(x - a)$ er ein faktor i $P(x)$ viss og berre viss $P(a) = 0$ .
- Faktorisering: Gjett eit nullpunkt $a$ , del på $(x - a)$ med polynomdivisjon, og faktoriser kvotienten vidare.

Nøkkelomgrep

Omgrep	Forklaring
Polynom	Sum av ledd $a_k x^k$ med ikkje-negative heiltalseksponentar
Grad	Den høgaste eksponenten i polynomet
Kvotient	Svaret i ein polynomdivisjon
Rest	Det som blir att etter divisjonen
Nullpunkt	Verdien $a$ der $P(a) = 0$

Viktige formlar

- Divisjonsidentiteten:

P(x) = D(x) \cdot Q(x) + R(x)

- Faktorsetninga:

P(a) = 0 \Leftrightarrow (x - a)

er faktor i

P(x)

Repetisjonsoppgåver

Din fremgang

0deloppgaver0 / 5 oppgaver

Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.