Ulike fullmaktstyper, prokura og stillingsfullmakt.
Fullmakt og representasjon
Ikkje alle avtalar blir inngått personleg. Ein dagleg leiar signerer kontraktar på vegner av bedrifta. Ein eigedomsmeklar sel bustad på vegner av seljaren. Ein advokat forhandlar på vegner av klienten.
I alle desse tilfella handlar éin person (fullmektigen) på vegner av ein annan (fullmaktsgjevaren). Men kva gjev fullmektigen rett til å binde fullmaktsgjevaren? Og kva skjer dersom fullmektigen går utanfor fullmakta si?
Reglane om fullmakt finn vi i avtalelova kapittel 2 (§§ 10–27).
Ei fullmakt er ein rett til å handle på vegner av ein annan med rettsleg verknad for denne. Tre partar er involverte:
1. Fullmaktsgjevaren (principal) – den som gjev fullmakta
2. Fullmektigen (representanten) – den som handlar på vegner av fullmaktsgjevaren
3. Medkontrahenten (tredjeperson) – den som fullmektigen inngår avtale med
Hovudregelen er at fullmektigen bind fullmaktsgjevaren overfor tredjepersonen, føresett at fullmektigen handlar innanfor grensene for fullmakta, jf. avtalelova § 10.
Ulike fullmaktstypar
Avtalelova skil mellom fleire typar fullmakt:
1. Fuldmagt med særskild bemyndigelse (§ 10 andre ledd, jf. § 13–16)
Fullmakt som er meddelt tredjepersonen direkte, f.eks. skriftleg fullmakt som fullmektigen viser fram, eller fullmakt som er kunngjord i avis eller register.
2. Stillingsfullmakt (§ 10 andre ledd)
Fullmakt som følgjer av at ein person har ei bestemt stilling eller posisjon. Til dømes har ein butikkmedarbeidar fullmakt til å selje varene til butikken, og ein dagleg leiar har fullmakt til å inngå avtalar som fell innanfor den daglege drifta til selskapet.
3. Oppdragsfullmakt (§ 18)
Fullmakt som berre er gjeven i forholdet mellom fullmaktsgjevar og fullmektig, utan at tredjepersonen kjenner til innhaldet i fullmakta. Fullmektigen har fått eit «oppdrag» med instruksjonar.
4. Prokura (prokuralova sine reglar)
Ei særleg vid fullmakt som gjev innehavaren rett til å opptre på vegner av ei verksemd i alle saker som høyrer under drifta til verksemda. Prokura blir registrert i Brønnøysundregistera.
Maria jobbar som innkjøpsansvarleg i ein møbelbutikk. Ho bestiller 50 kontorstolar frå ein leverandør til 4 000 kroner per stol – totalt 200 000 kroner. Eigaren av møbelbutikken meiner ordren er for stor og vil avbestille. Kan eigaren hevde at Maria ikkje hadde fullmakt?
Maria har stillingsfullmakt etter avtalelova § 10 andre ledd. Som innkjøpsansvarleg har ho ei stilling som normalt inneber rett til å bestille varer for butikken.
Spørsmålet er om ordren på 200 000 kroner fell innanfor det som er «sedvanleg» for stillinga hennar. For ein innkjøpsansvarleg i ein møbelbutikk er det normalt å bestille vareparti i denne storleiksordenen.
Sjølv om eigaren kanskje hadde interne instruksjonar om eit lågare beløp, er dette eit forhold mellom fullmaktsgjevar (eigaren) og fullmektig (Maria). Leverandøren kjenner ikkje til desse interne avgrensingane.
Konklusjon: Butikken er sannsynlegvis bunden av bestillinga. Leverandøren kunne med rette vente at ein innkjøpsansvarleg har fullmakt til å bestille varer i denne storleiksordenen. Eigaren kan eventuelt halde Maria erstatningsansvarleg internt, men kan ikkje heve avtalen overfor leverandøren.
Kva tre partar er involverte i eit fullmaktsforhold?
Overskriding av fullmakt
Kva skjer dersom fullmektigen handlar utanfor fullmakta si? Avtalelova § 11 regulerer dette:
Hovudregelen: Dersom fullmektigen handlar utanfor grensene for fullmakta, er fullmaktsgjevaren ikkje bunden av avtalen.
Men: Tredjepersonen kan krevje erstatning frå fullmektigen personleg dersom tredjepersonen ikkje visste og heller ikkje burde visst at fullmektigen gjekk utanfor fullmakta si (avtalelova § 25).
Ratihabisjon (etterfølgjande godkjenning): Fullmaktsgjevaren kan likevel velje å godkjenne avtalen i ettertid. Slik godkjenning blir kalla ratihabisjon og inneber at avtalen blir bindande som om fullmakt hadde lege føre frå starten.
Ole har fått fullmakt av mora si til å selje den gamle bilen hennar for «minst 80 000 kroner». Ole sel bilen til ein kjøpar for 65 000 kroner fordi han meiner det er ein god pris i marknaden. Er mora bunden av salet?
Ole har fått ei oppdragsfullmakt (avtalelova § 18) med ein klar instruks: sel for minst 80 000 kroner. Ved å selje for 65 000 kroner har Ole handla utanfor grensene for fullmakta.
Spørsmålet er kva kjøparen visste. Ved oppdragsfullmakt kjenner tredjepersonen normalt ikkje til dei interne instruksjonane mellom fullmaktsgjevar og fullmektig.
Men: Etter avtalelova § 11 er fullmaktsgjevaren ikkje bunden dersom medkontrahenten «indsaa eller burde ha indset» at fullmektigen overskreid fullmakta si. Dersom kjøparen visste at mora ville ha minst 80 000 kr, er mora ikkje bunden.
Konklusjon: Dersom kjøparen var i god tru (ikkje visste om instruksen), er mora truleg bunden. Dersom kjøparen visste eller burde visst om prisgrensa, er mora ikkje bunden. Mora kan uansett halde Ole erstatningsansvarleg for tapet (80 000 – 65 000 = 15 000 kr).
Mora kan òg velje å ratihabere (godkjenne) salet i ettertid, dersom ho er nøgd med prisen likevel.
Kva inneber «ratihabisjon» i fullmaktsretten?
Oppsummering
- Fullmakt er rett til å handle på vegner av ein annan med rettsleg verknad for denne.
- Tre partar: fullmaktsgjevar, fullmektig og medkontrahent (tredjeperson).
- Stillingsfullmakt følgjer av stillinga til personen (butikkmedarbeidar, dagleg leiar).
- Prokura gjev rett til å opptre i alle saker innanfor drifta til verksemda.
- Oppdragsfullmakt gjeld berre internt mellom fullmaktsgjevar og fullmektig.
- Fullmektigen bind fullmaktsgjevaren innanfor grensene for fullmakta (§ 10).
- Ved overskriding er fullmaktsgjevaren normalt ikkje bunden, men tredjepersonen kan krevje erstatning frå fullmektigen (§ 25).
- Ratihabisjon – fullmaktsgjevaren kan i ettertid godkjenne avtalen.
Forklar skilnaden mellom stillingsfullmakt og oppdragsfullmakt. Gje eit praktisk døme på kvar type og forklar kva som skjer dersom fullmektigen handlar utanfor grensene for fullmakta i kvart tilfelle.
Helene er dagleg leiar i eit arkitektkontor med 12 tilsette. Utan å konsultere styret signerer ho ein femårig leigeavtale for nye kontorlokale til 1,5 millionar kroner per år. Styret meiner leigeprisen er for høg og vil ut av avtalen. Vurder om Helene hadde fullmakt til å signere leigeavtalen, og drøft rettsstillinga til utleigaren. Bruk reglane om stillingsfullmakt og aksjelova § 6-14.
Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.