4.5 Egenkapital | Regnskap og revisjon

Innskutt og opptjent egenkapital, aksjekapital, overkurs og utbytte.

22 min

6 oppgaver

Innskutt egenkapitalOpptjent egenkapitalUtbytte

Du leser den tradisjonelle versjonen

Din fremgang i kapitlet

0 / 6 oppgaver

Kva er eigenkapital?

Eigenkapital er den delen av eigedelane til verksemda som er finansiert av eigarane — anten gjennom innskot eller ved at overskot blir behalde i verksemda. Eigenkapitalen er differansen mellom eigedelar og gjeld:

$\text{Eigenkapital} = \text{Eigedelar} - \text{Gjeld}$

Eigenkapitalen er ein buffer mot tap. Jo høgare eigenkapital, dess meir tap kan verksemda tole før ho blir insolvent (gjelda overstig eigedelane).

I dette kapittelet skal du lære:
- Skilnaden mellom innskoten og opptent eigenkapital
- Aksjekapital, overkursfond og anna innskoten eigenkapital
- Korleis årsresultatet påverkar eigenkapitalen
- Utbytte og tilbakeføring til eigarane

Innskoten og opptent eigenkapital

Eigenkapitalen blir delt inn i to hovuddelar: Innskoten eigenkapital — kapital eigarane har skote inn: - Aksjekapital: Pålydande verdi \times tal på aksjar. Minimumskrav: 30 000 kr for AS. - Overkursfond: Beløpet aksjonærane betalte utover pålydande ved emisjon. Opptent eigenkapital — kapital verksemda har tent opp: - Anna eigenkapital (fri eigenkapital): Akkumulert overskot minus utbytte over levetida til verksemda. - Òg kalla «tilbakehalde overskot» eller «opptent eigenkapital».

Aksjekapital og overkursfond

Når eit aksjeselskap blir stifta, blir pålydande verdi per aksje og tal på aksjar bestemt. Aksjekapitalen er:
$\text{Aksjekapital} = \text{Pålydande verdi per aksje} \times \text{Tal på aksjar}$

Ved ein emisjon (nyutstedning av aksjar) kan aksjane seljast til ein pris som er høgare enn pålydande. Differansen mellom emisjonskurs og pålydande blir kalla overkurs og blir ført til overkursfondet.

$\text{Overkurs per aksje} = \text{Emisjonskurs} - \text{Pålydande verdi}$

✏️Døme: Stifting og emisjon

Fjordtek AS blir stifta med 10 000 aksjar à pålydande 10 kr. Etter to år gjennomfører selskapet ein emisjon der dei utstedar 5 000 nye aksjar til kurs 25 kr per aksje. Rekn ut aksjekapital og overkursfond etter emisjonen.

Ved stifting:
Aksjekapital:

10\,000 \times 10 = 100\,000

kr
Overkursfond: 0 kr
Innbetalt kapital: 100 000 kr

Ved emisjon:
Nye aksjar: 5 000 stk à 25 kr = 125 000 kr innbetalt
- Aksjekapital-auke: $5\,000 \times 10 = 50\,000$ kr (pålydande)
- Overkurs: $5\,000 \times (25 - 10) = 5\,000 \times 15 = 75\,000$ kr

Etter emisjon:
- Aksjekapital: $100\,000 + 50\,000 = 150\,000$ kr
- Overkursfond: $0 + 75\,000 = 75\,000$ kr
- Totalt tal på aksjar: 15 000 stk
- Sum innskoten eigenkapital: $150\,000 + 75\,000 = 225\,000$ kr

Verknaden av årsresultatet på eigenkapitalen

Eigenkapitalen blir endra av fire ting:
1. Overskot aukar opptent eigenkapital
2. Underskot reduserer opptent eigenkapital
3. Utbytte reduserer opptent eigenkapital (overføring til eigarane)
4. Kapitalinnskot/emisjon aukar innskoten eigenkapital

Eigenkapitaloppstillinga viser endringa i eigenkapital frå 01.01 til 31.12:

$\text{EK 31.12} = \text{EK 01.01} + \text{Årsresultat} - \text{Utbytte} + \text{Kapitalinnskot}$

✏️Døme: Eigenkapitaloppstilling

Kystprodukter AS har følgjande informasjon for 2024:
- Eigenkapital 01.01.2024: aksjekapital 500 000 kr, overkursfond 100 000 kr, opptent EK 650 000 kr
- Årsresultat 2024: overskot 280 000 kr
- Utbytte vedteke: 150 000 kr

Set opp eigenkapitaloppstillinga for 2024.

Eigenkapitaloppstilling for 2024:

Aksjekapital	Overkursfond	Opptent EK	Sum EK
EK 01.01.2024	500 000	100 000	650 000	1 250 000
Årsresultat	—	—	+280 000	+280 000
Utbytte	—	—	−150 000	−150 000
EK 31.12.2024	500 000	100 000	780 000	1 380 000

Forklaring:
Opptent EK aukar frå 650 000 til 780 000 kr (

650\,000 + 280\,000 - 150\,000

).
Sum eigenkapital aukar frå 1 250 000 til 1 380 000 kr — ein netto auke på 130 000 kr (overskot minus utbytte).

Utbytte

Utbytte er overføring av overskot frå selskapet til aksjonærane. Utbytte kan berre delast ut frå fri eigenkapital (opptent eigenkapital), ikkje frå aksjekapitalen.

Aksjelova stiller krav til forsvarleg eigenkapital og likviditet etter utdeling. Selskapet må ha:
- Tilstrekkeleg eigenkapital etter utdelinga (forsvarleg eigenkapital)
- Tilstrekkeleg likviditet til å betale forpliktingane sine

Utbytte per aksje:
$\text{Utbytte per aksje} = \frac{\text{Totalt utbytte}}{\text{Tal på aksjar}}$

✏️Døme: Utrekning av utbytte

Solstad AS har 20 000 aksjar. Opptent eigenkapital er 840 000 kr. Styret føreslår eit utbytte på 12 kr per aksje.

Totalt utbytte:
$20\,000 \times 12 = 240\,000 \text{ kr}$

Opptent EK etter utbytte:
$840\,000 - 240\,000 = 600\,000 \text{ kr}$

Utbyttedel:
$\frac{240\,000}{\text{Årsresultat}} \times 100\%$

Dersom årsresultatet var 300 000 kr, er utbyttedelen:
$\frac{240\,000}{300\,000} \times 100\% = 80\%$

Det tyder at 80 % av overskotet blir delt ut til aksjonærane, medan 20 % blir behalde i selskapet.

Krav til forsvarleg eigenkapital

Aksjelova § 3-4 krev at selskapet til kvar tid skal ha ein eigenkapital og likviditet som er forsvarleg ut frå risikoen og omfanget av verksemda. Styret har plikt til å handle dersom eigenkapitalen er lågare enn forsvarleg — til dømes ved å føreslå tiltak for generalforsamlinga.

📝Oppgave 4.5.1

Kva er skilnaden mellom innskoten og opptent eigenkapital?

📝Oppgave 4.5.2

Nordlys AS har 30 000 aksjar med pålydande 5 kr. Selskapet gjennomfører ein emisjon der dei utstedar 10 000 nye aksjar til kurs 18 kr. a) Rekn ut aksjekapitalen før og etter emisjon. b) Rekn ut overkursfondet etter emisjon. c) Kor mykje kapital blir tilført selskapet totalt gjennom emisjonen?

📝Oppgave 4.5.3

Havteknikk AS har 50 000 aksjar. Opptent eigenkapital er 1 400 000 kr. Årsresultatet for 2024 var 480 000 kr. Styret ønskjer å dele ut 8 kr per aksje i utbytte. a) Rekn ut totalt utbytte. b) Rekn ut utbyttedelen (del av årsresultat). c) Kva blir opptent eigenkapital etter disponering av årsresultatet?

📝Oppgave 4.5.4

Eit selskap har aksjekapital 200 000 kr, overkursfond 80 000 kr og opptent eigenkapital 520 000 kr. Kva er maksimalt utbytte selskapet kan dele ut (berre basert på fri eigenkapital)?

📝Oppgave 4.5.5

Storfjord AS har følgjande eigenkapital per 01.01.2024: aksjekapital 300 000 kr (30 000 aksjar à 10 kr pålydande), overkursfond 120 000 kr, opptent eigenkapital 890 000 kr. I 2024 skjer følgjande:
(1) Årsresultat: overskot 350 000 kr.
(2) Utbytte vedteke: 6 kr per aksje.
(3) Emisjon: 5 000 nye aksjar til kurs 22 kr. Set opp eigenkapitaloppstillinga for 2024.

📝Oppgave 4.5.6

Etter årsoppgjeret har Nordvik Industri AS sum eigedelar 8 500 000 kr, langsiktig gjeld 3 200 000 kr og kortsiktig gjeld 1 800 000 kr. a) Rekn ut eigenkapitalen. b) Rekn ut eigenkapitaldelen. c) Selskapet går med underskot på 400 000 kr neste år og deler ikkje ut utbytte. Kva blir ny eigenkapitaldel (føresett at anna er uendra)? d) Vurder utviklinga.

Oppsummering av kapittel 4.5

- Eigenkapital = Eigedelar − Gjeld. Representerer delen eigarane har av verdiane til verksemda.
- Innskoten eigenkapital: Aksjekapital (pålydande × tal på aksjar) og overkursfond (emisjonskurs − pålydande).
- Opptent eigenkapital: Akkumulert overskot minus utbytte over levetida til verksemda.
- Utbytte kan berre delast ut frå opptent (fri) eigenkapital, med krav til forsvarleg eigenkapital og likviditet.
- Eigenkapitaloppstillinga viser endringar frå 01.01 til 31.12: årsresultat, utbytte og kapitalinnskot.
- Aksjelova krev forsvarleg eigenkapital (§ 3-4) og gir styret handleplikt ved låg eigenkapital.

Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.