4.3 Omløpsmidler | Regnskap og revisjon

Varelager, kundefordringer, bankinnskudd og verdsettelse.

22 min

6 oppgaver

VarelagerKundefordringerBankinnskudd

Du leser den tradisjonelle versjonen

Din fremgang i kapitlet

0 / 6 oppgaver

Kva er omløpsmidlar?

Omløpsmidlar er eigedelar som ein ventar blir realiserte (selde, brukte opp eller innkravde) innan eitt år eller innanfor den normale driftssyklusen til verksemda. Dei viktigaste omløpsmidla er:

- Varelager — varer som skal seljast vidare eller brukast i produksjon
- Kundefordringar — pengar kundar skuldar for varer/tenester leverte på kreditt
- Andre fordringar — forskotsbetalte kostnader, opptente inntekter
- Bankinnskot og kontantar — likvide midlar

I dette kapittelet skal du lære:
- Verdsetjing av varelager med FIFO og vege gjennomsnitt
- Prinsippet om lågaste verdi
- Tapsavsetjing på kundefordringar

Prinsippet om lågaste verdi (LVP)

Omløpsmidlar skal vurderast til det lågaste av kjøpskost og verkeleg verdi (marknadsverdi). Dette blir kalla prinsippet om lågaste verdi og følgjer av forsiktigheitsprinsippet i rekneskapslova. Dersom verkeleg verdi er lågare enn kjøpskost, må verdien skrivast ned. Dersom verkeleg verdi er høgare, blir kjøpskosten behalden.

Verdsetjing av varelager

Når ei verksemd kjøper inn varer til ulike prisar over tid, oppstår spørsmålet: Kva kostpris skal brukast for varene som er att på lager?

To vanlege metodar:

1. FIFO (First In, First Out):
Dei varene som blei kjøpte inn først, blir rekna for å bli selde først. Varelageret ved slutten av perioden blir difor verdsett til dei siste (nyaste) innkjøpsprisane.

2. Vege gjennomsnitt:
Gjennomsnittleg kostpris blir rekna ut på grunnlag av alle innkjøp i perioden, vekta med talet på einingar.

$\text{Vege gjennomsnittspris} = \frac{\text{Total innkjøpskostnad}}{\text{Totalt tal på einingar}}$

✏️Døme: FIFO-metoden

Sportshuset AS handlar inn treningssko i løpet av kvartalet:

- 1. januar: 100 par à 400 kr
- 15. februar: 150 par à 420 kr
- 10. mars: 80 par à 450 kr

I løpet av kvartalet blir 200 par selde. Rekn ut verdien av varelageret per 31. mars med FIFO.

Totalt innkjøpt:

100 + 150 + 80 = 330

par
Selt: 200 par
På lager per 31. mars:

330 - 200 = 130

par

FIFO — dei eldste blir selde først:
Dei 200 selde para er:
- 100 par à 400 kr (heile det første innkjøpet)
- 100 par à 420 kr (frå det andre innkjøpet)

Resterande på lager (nyaste prisar):
- 50 par à 420 kr = 21 000 kr (resten av innkjøp 2)
- 80 par à 450 kr = 36 000 kr (heile innkjøp 3)

Lagerverdi per 31. mars (FIFO):
$21\,000 + 36\,000 = 57\,000 \text{ kr}$

✏️Døme: Vege gjennomsnitt

Bruk dei same tala som i førre dømet. Rekn ut verdien av varelageret per 31. mars med vege gjennomsnitt.

Total innkjøpskostnad:

(100 \times 400) + (150 \times 420) + (80 \times 450)

= 40\,000 + 63\,000 + 36\,000 = 139\,000

Totalt tal: 330 par

Vege gjennomsnittspris:
$\frac{139\,000}{330} = 421{,}21 \text{ kr per par}$

Lagerverdi per 31. mars (vege gjennomsnitt):
$130 \times 421{,}21 = 54\,757 \text{ kr}$

Samanlikning: FIFO gir lagerverdi 57 000 kr, vege gjennomsnitt gir 54 757 kr. FIFO gir høgare verdi fordi lageret blir verdsett til dei nyaste (høgare) prisane i ein periode med stigande prisar.

Kundefordringar og tapsavsetjing

Kundefordringar er beløp som kundar skuldar verksemda for varer eller tenester leverte på kreditt. Dei blir førte som omløpsmidlar i balansen.

Ikkje alle kundefordringar blir betalte. Nokre kundar betaler seint, andre betaler aldri. Rekneskapslova krev at verksemda gjer ei tapsavsetjing — eit overslag over kor mykje av kundefordringane som sannsynlegvis ikkje blir innbetalte.

Kundefordringane i balansen blir då viste som:
$\text{Netto kundefordringar} = \text{Brutto kundefordringar} - \text{Tapsavsetjing}$

✏️Døme: Tapsavsetjing på kundefordringar

Havnekompaniet AS har brutto kundefordringar på 850 000 kr per 31.12. På grunnlag av tidlegare erfaring reknar dei med at 3 % av kundefordringane ikkje blir innbetalte. I tillegg har dei ei spesifikk fordring på 25 000 kr til ein kunde som har gått konkurs. Rekn ut netto kundefordringar i balansen.

Generell tapsavsetjing:

850\,000 \times 0{,}03 = 25\,500 \text{ kr}

Spesifikk tapsavsetjing (konkurs): 25 000 kr

Total tapsavsetjing:
$25\,500 + 25\,000 = 50\,500 \text{ kr}$

Netto kundefordringar i balansen:
$850\,000 - 50\,500 = 799\,500 \text{ kr}$

Tapsavsetjinga på 50 500 kr blir ført som kostnad i resultatrekneskapen (tap på fordringar).

Viktig om vurdering av omløpsmidlar

Hugs prinsippet om lågaste verdi: Dersom marknadsverdien på varelageret har sokke under kostprisen, skal lageret vurderast til marknadsverdi. Døme: Dersom du kjøpte inn varer til 100 kr per eining, men marknadsverdien har sokke til 80 kr, skal varelageret førast til 80 kr per eining.

📝Oppgave 4.3.1

Kva tyder FIFO-prinsippet for varelager?

📝Oppgave 4.3.2

Møbelringen AS har følgjande innkjøp av ein stolmodell i kvartal 1:

- Januar: 60 stolar à 1 200 kr
- Februar: 40 stolar à 1 300 kr
- Mars: 50 stolar à 1 350 kr

I kvartalet blir 90 stolar selde. Rekn ut lagerverdien per 31. mars med: a) FIFO b) Vege gjennomsnitt

📝Oppgave 4.3.3

Ei verksemd kjøpte varer til 500 kr per eining. Marknadsverdien har sokke til 420 kr per eining. Etter prinsippet om lågaste verdi — til kva verdi skal varene førast i balansen?

📝Oppgave 4.3.4

Vestland Trading AS har brutto kundefordringar på 1 200 000 kr per 31.12. Erfaringsmessig tap er 2,5 %. I tillegg er det ei spesifikk fordring på 45 000 kr til ein kunde under konkursbehandling, og ei fordring på 18 000 kr som er over 90 dagar forfalle (overslag for tapssannsyn 50 %). Rekn ut total tapsavsetjing og netto kundefordringar.

📝Oppgave 4.3.5

Byggevarer Sør AS har følgjande innkjøp av sementposar i 1. halvår:

- Januar: 500 posar à 85 kr
- Mars: 300 posar à 90 kr
- Mai: 400 posar à 95 kr

I perioden blir 800 posar selde. Per 30. juni har marknadsprisen sokke til 82 kr per pose. a) Rekn ut lagerverdi med FIFO (utan LVP). b) Rekn ut lagerverdi med vege gjennomsnitt (utan LVP). c) Rekn ut endeleg lagerverdi med FIFO og prinsippet om lågaste verdi.

Oppsummering av kapittel 4.3

- Omløpsmidlar ventar ein blir realiserte innan eitt år: varelager, kundefordringar, bankinnskot.
- FIFO: Eldste varer blir selde først; lageret blir verdsett til nyaste prisar.
- Vege gjennomsnitt: Alle einingar blir verdsette til gjennomsnittleg innkjøpspris.
- Prinsippet om lågaste verdi (LVP): Omløpsmidlar blir førte til det lågaste av kostpris og marknadsverdi.
- Tapsavsetjing: Overslag over kundefordringar som ikkje blir betalte. Kan vere generell (prosent av total) og/eller spesifikk (enkeltfordringar).
- FIFO gir normalt høgare lagerverdi i periodar med stigande prisar.

Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.