7.1 Selskapsformer

Når du skal starte ei verksemd, må du velje kva for selskapsform bedrifta skal ha. Valet påverkar alt frå personleg økonomi og ansvar til skatt, administrasjon og moglegheita til å hente inn kapital.

I Noreg finst det fleire ulike selskapsformer, og kvar har sine fordelar og ulemper. Dei vanlegaste er enkeltpersonføretak (ENK), aksjeselskap (AS), ansvarleg selskap (ANS) og norskregistrert utanlandsk føretak (NUF).

Kjenneteikn ved ENK:
- Enkel og billig å etablere – blir registrert i Føretaksregisteret
- Eigaren har ubegrensa ansvar – personleg ansvar for all gjeld
- Eigaren skattar som personinntekt (ikkje selskapsskatt)
- Lita administrasjon og få rapporteringskrav
- Enkel å avvikle

Eksempel: Ein frisør som driv eigen salong, ein røyrleggjar som jobbar sjølvstendig, eller ein grafisk designar som freelancar.

ENK eignar seg godt for små verksemder med låg risiko, men det ubegrensa ansvaret kan vere ei stor ulempe viss noko går gale.

Kjenneteikn ved ANS:
- Krev minimum to deltakarar (eigarar)
- Alle deltakarar har ubegrensa ansvar for gjelda til selskapet
- Deltakarane skattar personleg på sin del av overskotet
- Enklare enn AS, men meir forpliktande enn ENK
- Må ha skriftleg selskapsavtale

Eksempel: To advokatar som startar advokatfirma saman, eller tre handverkarar som går saman om eit byggjefirma.

ANS blir ofte brukt i bransjar der personleg ansvar og tillit er viktig, som i advokatfirma og revisjonsfirma.

Kjenneteikn ved AS:
- Krev minimum 30 000 kr i aksjekapital
- Eigarane har begrensa ansvar – taper maksimalt investeringa si
- Selskapet betaler 22 % selskapsskatt
- Strengare krav til rekneskap, revisjon og rapportering
- Kan ha ein eller fleire aksjonærar
- Styret har juridisk ansvar for drifta til selskapet

Eksempel: Dei fleste mellomstore og store bedrifter i Noreg er organiserte som AS, til dømes butikkar, teknologiselskap og produksjonsbedrifter.

AS gir vern mot personleg økonomisk tap, men krev meir administrasjon og formelt styre.

Kjenneteikn ved NUF:
- Ingen krav til aksjekapital i Noreg
- Begrensa ansvar (som AS)
- Må betale skatt i Noreg viss verksemda blir driven herfrå
- Dårleg omdømme – ofte rekna som useriøst av kundar og bankar
- Vanskeleg å få bankkonto og kreditt

Kvifor er NUF problematisk?
Mange har brukt NUF for å unngå kapitalkrav, men selskapsforma har fått eit dårleg rykte fordi ho ofte blir brukt av useriøse aktørar. Bankar og leverandørar er ofte skeptiske til NUF-selskap.

Eksempel: Ein nettbutikk som blir registrert som britisk selskap, men driven frå Noreg.

I 2023 blei det innført strengare reglar for NUF, og færre vel denne selskapsforma i dag.

Det finst også andre, meir spesialiserte selskapsformer:

Samvirkeføretak (SA/BA/AL)
Eit samvirkeføretak blir eigd og driven av medlemmene i fellesskap. Målet er ikkje profitt, men å tene interessene til medlemmene.

Eksempel: OBOS (bustadbyggjelag), Coop (forbrukarsamvirke), Tine (landbrukssamvirke).

Kjenneteikn:
- Medlemmene har éi stemme kvar (ikkje etter kapitalandel)
- Overskot blir delt etter bruk, ikkje eigarskap
- Demokratisk styring

Andre selskapsformer:
- Stifting: Organisert for eit bestemt formål (ikkje profitt)
- Allmennaksjeselskap (ASA): Børsnotert selskap med strengare krav
- Kommandittselskap (KS): Kombinasjon av begrensa og ubegrensa ansvar

Dei fleste gründerar vel mellom ENK, ANS og AS avhengig av risiko, kapitalbehov og tal på eigarar.

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Selskapsform: Valet påverkar ansvar, skatt, administrasjon og kapitaltilgang.
- Enkeltpersonføretak (ENK): Éin eigar, enkel etablering, men ubegrensa ansvar.
- Ansvarleg selskap (ANS/DA): Fleire eigarar med personleg ansvar.
- Aksjeselskap (AS): Begrensa ansvar, krev minimum 30 000 kr i aksjekapital.

Nøkkelomgrep