4.2 Selvkostkalkylen

Fullkostnadskalkyle for produkter.

25 min

6 oppgaver

SelvkostTilleggssatser

Du leser den tradisjonelle versjonen

Din fremgang i kapitlet

0 / 6 oppgaver

Sjølvkostkalkylen er ein metode for å rekne ut kva det kostar å produsere ei eining av eit produkt. Denne kalkylen inkluderer både direkte og indirekte kostnader, og gir dermed full kostdekning for produktet. Sjølvkostkalkylen blir mellom anna brukt til prissetjing og lønnsemdsanalysar.

Direkte kostnader er kostnader som kan knytast direkte til eit bestemt produkt eller ein bestemt produksjonsordre. Desse kostnadene varierer med produksjonen og er lette å måle. Døme på direkte kostnader:

Direkte materialkostnader:
- Råvarer som går direkte inn i produktet
- Emballasje
- Komponentar og delar

Direkte lønnskostnader:
- Løn til produksjonsarbeidarar som jobbar direkte med produktet
- Timeløn, akkordløn
- Sosiale kostnader (arbeidsgivaravgift) på desse lønningane

Indirekte kostnader er kostnader som ikkje kan knytast direkte til eit bestemt produkt, men som likevel er nødvendige for produksjonen. Desse må fordelast på produkta ved hjelp av fordelingsnøklar. Døme på indirekte kostnader:

Indirekte materialkostnader:
- Smøreolje til maskiner
- Reingjeringsmiddel
- Verktøy og utstyr

Indirekte lønnskostnader:
- Løn til formenn og vaktmeistrar
- Løn til vedlikehaldspersonell
- Administrasjonsløn

Andre indirekte kostnader:
- Husleige for produksjonslokale
- Straum og oppvarming
- Forsikringar
- Avskrivingar på maskiner

✏️Eksempel

Døme: Klassifisering av kostnader

Eit møbelfirma som produserer stolar har følgjande kostnader:
- Trevirke til stolane: Direkte materialkostnad
- Løn til snikkar som byggjer stolane: Direkte lønnskostnad
- Lim og skruar: Indirekte materialkostnad (blir brukt til mange produkt)
- Løn til lagerarbeidar: Indirekte lønnskostnad
- Husleige for verkstaden: Indirekte kostnad
- Straum til maskiner: Indirekte kostnad

Fordelingsnøklar blir brukte til å fordele indirekte kostnader på produkta. Vanlege fordelingsnøklar er:

- Direkte materialkostnader - blir ofte brukt for indirekte materialkostnader
- Direkte lønnskostnader - blir ofte brukt for indirekte lønnskostnader
- Direkte kostnader totalt - blir brukt for andre indirekte kostnader
- Maskintimar - kan brukast i maskinintensive bedrifter
- Produserte einingar - kan brukast viss produkta er like

Tillegget blir rekna som ein prosent:
$\text{Tilleggsprosent} = \frac{\text{Indirekte kostnader}}{\text{Fordelingsnøkkel}} \times 100\%$

✏️Eksempel

Døme: Fordelingsnøkkel

Eit produksjonsselskap har:
- Totale direkte lønnskostnader: 2 400 000 kr per år
- Totale indirekte lønnskostnader: 720 000 kr per år

Tilleggsprosent for indirekte løn:
$\frac{720\,000}{2\,400\,000} \times 100\% = 30\%$

Dette betyr at for kvar krone i direkte løn, må vi leggje til 30 øre i indirekte løn.

Viss eit produkt har direkte lønnskostnader på 150 kr, blir indirekte lønnskostnader:
$150 \times \frac{30}{100} = 45 \text{ kr}$

Sjølvkost per eining blir rekna ut ved å summere alle direkte og indirekte kostnader:

$\text{Sjølvkost} = \text{DM} + \text{DL} + \text{IM} + \text{IL} + \text{Andre IK}$

Der:
- DM = Direkte materialkostnader
- DL = Direkte lønnskostnader
- IM = Indirekte materialkostnader
- IL = Indirekte lønnskostnader
- Andre IK = Andre indirekte kostnader

Sjølvkosten representerer den totale kostnaden for å produsere éi eining av produktet.

✏️Eksempel

Døme: Sjølvkostkalkyle

Eit møbelfirma skal rekne ut sjølvkost for ein stol. Dei har følgjande tal for éin stol:

Direkte kostnader:
- Direkte materialkostnader: 280 kr
- Direkte lønnskostnader: 220 kr

Tilleggsprosentar:
- Indirekte materialkostnader: 15% av DM
- Indirekte lønnskostnader: 40% av DL
- Andre indirekte kostnader: 25% av (DM + DL)

Kalkyle:

Direkte materialkostnader: 280 kr
Indirekte materialkostnader: $280 \times 0.15 = 42$ kr

Direkte lønnskostnader: 220 kr
Indirekte lønnskostnader: $220 \times 0.40 = 88$ kr

Andre indirekte kostnader: $(280 + 220) \times 0.25 = 125$ kr

Sjølvkost per stol:
$280 + 42 + 220 + 88 + 125 = 755 \text{ kr}$

Oppsett av sjølvkostkalkyle

Ei sjølvkostkalkyle blir ofte presentert i tabellform:

Kostnadstype	Beløp
Direkte materialkostnader	xxx kr
+ Indirekte materialkostnader	xxx kr
= Totale materialkostnader	xxx kr
Direkte lønnskostnader	xxx kr
+ Indirekte lønnskostnader	xxx kr
= Totale lønnskostnader	xxx kr
+ Andre indirekte kostnader	xxx kr
= Sjølvkost per eining	xxx kr

✏️Eksempel

Døme: Fullstendig sjølvkostkalkyle

Ei bedrift produserer 5000 einingar per år. Totale kostnader:
- Direkte materialkostnader: 600 000 kr
- Direkte lønnskostnader: 800 000 kr
- Indirekte materialkostnader: 90 000 kr
- Indirekte lønnskostnader: 280 000 kr
- Andre indirekte kostnader: 350 000 kr

Sjølvkost per eining:

Kostnadstype	Beløp per eining
Direkte materialkostnader	600 000 / 5000 = 120 kr
+ Indirekte materialkostnader	90 000 / 5000 = 18 kr
= Totale materialkostnader	138 kr
Direkte lønnskostnader	800 000 / 5000 = 160 kr
+ Indirekte lønnskostnader	280 000 / 5000 = 56 kr
= Totale lønnskostnader	216 kr
+ Andre indirekte kostnader	350 000 / 5000 = 70 kr
= Sjølvkost per eining	424 kr

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Sjølvkostkalkylen: Reknar full kostnad per eining, med direkte og indirekte kostnader.
- Direkte kostnader: Kan knytast direkte til produktet (materialar, løn).
- Indirekte kostnader: Blir fordelte på produkta med fordelingsnøklar.
- Sjølvkost: Summen av alle direkte og indirekte kostnader.

Viktige formlar

\text{Sjølvkost} = \text{DM} + \text{DL} + \text{IM} + \text{IL} + \text{Andre IK}

Nøkkelomgrep

Omgrep	Forklaring
Sjølvkost	Full kostnad per produsert eining
Direkte kostnad	Kan knytast direkte til produktet
Indirekte kostnad	Blir fordelt via fordelingsnøkkel
Fordelingsnøkkel	Grunnlag for å fordele IK

Oppgaver

Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.