6.5 Norsk populærmusikk

Norsk populærmusikk

Noreg er eit lite land med berre litt over fem millionar innbyggjarar, men vi har hatt ein overraskande stor innverknad på internasjonal musikk. Frå a-ha som erobra verda på 1980-talet, via black metal som sjokkerte alle på 1990-talet, til Kygo og Aurora som fyller arenaer over heile kloden i dag -- norsk musikk har ei lang og fascinerande historie.

Men kvifor har eit så lite land produsert så mykje god musikk? Noko av svaret ligg i musikkutdanninga, støtteordningane og ein sterk kulturell tradisjon for å syngje og spele i Noreg. Norsk folkemusikk, salmetradisjonar og eit rikt korliv har gitt mange nordmenn eit musikalsk grunnlag frå barndommen. I tillegg har Noreg eit unikt støttesystem for musikarar gjennom organisasjonar som Music Norway, og eit offentleg musikkutdanningssystem som er blant dei beste i verda.

Lat oss ta ei reise gjennom norsk populærmusikkhistorie -- frå dei spede byrjingane til dagens globale stjerner.

Dei tidlege tiåra -- rock og viser

På 1950- og 1960-talet kom rock and roll til Noreg, og norske ungdommar byrja å danne band inspirerte av Elvis Presley, The Beatles og The Rolling Stones. Det var vanskeleg å nå eit internasjonalt publikum frå Noreg på denne tida, men artistar som Wenche Myhre (fødd 1947) og gruppa The Pussycats vart populære i Skandinavia og delar av Europa.

På 1970-talet var norsk musikk prega av visebølgja -- songarar med akustisk gitar som song politiske og personlege tekstar på norsk. Lillebjorn Nilsen og Alf Prøysen (1914--1970) var viktige stemmer i denne tradisjonen. Visetradisjonen la vekt på teksten som det viktigaste -- musikken skulle tene orda.

Ase Kleveland (fødd 1949) deltok i Eurovision Song Contest i 1966 og vart seinare kulturminister. Karrieren hennar viser forbindelsen mellom musikk, kultur og samfunn i Noreg.

Norsk rock fekk eit oppsving på slutten av 1970-talet med band som Kansen og Flansen, og den norske punkrørsla med band som Kjøtt og The Aller Verste! som trossa konvensjonane med rå energi og samfunnskritiske tekstar.

På 1980-talet utvikla den norske musikkscenen seg vidare. Jahn Teigen vart ein populær entertainar som representerte Noreg i Eurovision fleire gonger. DeLillos (danna 1985) vart eitt av dei mest elska rockebanda i Noreg med poetiske, kvardagslege tekstar på norsk. Dei viste at ein ikkje trong å syngje på engelsk for å lage god pop og rock -- noko som inspirerte mange seinare norske artistar til å skrive på morsmålet.

a-ha -- den største eksportsuksessen til Noreg

a-ha -- som består av Morten Harket (vokal), Magne Furuholmen (keyboards) og Paul Waaktaar-Savoy (gitar) -- er det mest suksessrike bandet i Noreg internasjonalt, og eitt av dei mest ikoniske popbanda på 1980-talet.

Trioen frå Oslo kombinerte synthpop med gitarrock og den eineståande stemma til Morten Harket -- ei av dei mest gjenkjennelege i pophistoria, med eit falsettregister som strekte seg ekstraordinært høgt. Debutsingelen deira «Take On Me» (1985) vart ein global megahit takka vere ein revolusjonerande musikkvideo som blanda animasjon (rotoskopi) med live-action. Videoen vart spelt ustanseleg på MTV og er framleis ein av dei mest sette musikkvideoane gjennom tidene.

Albumet Hunting High and Low (1985) selde over 11 millionar eksemplar, og a-ha følgde opp med hitlåter som «The Sun Always Shines on T.V.», «Crying in the Rain» og James Bond-temaet «The Living Daylights» (1987).

Betydninga til a-ha strekkjer seg utover hitlistene:

- Dei beviste at norske artistar kunne nå toppen av internasjonale hitlister
- Dei inspirerte ein heil generasjon norske musikarar til å sikte internasjonalt
- Dei heldt ein konsert på Maracanastadion i Rio de Janeiro i 1991 for 198 000 menneske -- ein verdsrekord på den tida
- Dei har halde fram med å turnere og gi ut musikk i fleire tiår, og er framleis enormt populære, særleg i Europa og Sør-Amerika

Norsk elektronisk musikk -- frå Royksopp til Kygo

Noreg har vore særleg framtredande innan elektronisk musikk. Dette kan kanskje forklarast med den teknologiske orienteringa til landet, men òg med ein tradisjon for å eksperimentere med lyd i dei stille, nordiske landskapa.

Royksopp (danna 1998) -- duoen Svein Berge og Torbjorn Brundtland frå Tromsø -- vart internasjonale stjerner med albumet Melody A.M. (2001). Musikken deira blandar elektronika med melodisk pop og atmosfæriske lydlandskap. Låter som «Eple», «Poor Leno» og «What Else Is There?» vart hits over heile verda. Royksopp viste at elektronisk musikk frå Noreg kunne ha ein heilt eigen karakter -- draumande, melankolsk og vakker.

Lindstrom (Hans-Peter Lindstrom, fødd 1973) frå Randaberg vart ein leiande figur i space disco-rørsla med lange, kosmiske elektroniske komposisjonar. Todd Terje (Terje Olsen, fødd 1981) frå Oslo gav ut albumet It's Album Time (2014) som vart hylla som eit meisterverk innan elektronisk diskofunk.

Men den norske artisten som verkeleg revolusjonerte elektronisk musikk på 2010-talet, var Kygo (Kyrre Gorvell-Dahll, fødd 1991 i Singapore, oppvaksen i Bergen). Som tenåring byrja han å lage remiksar på soverommet og la dei ut på SoundCloud. Den avslappa, tropiske house-stilen hans -- med varme pianomelodiar, eksotiske instrument og dansbar rytme -- trefte ein nerve.

Versjonen til Kygo av «I See Fire» av Ed Sheeran (2014) vart ein enorm viral hit, og singelen «Firestone» (2014) etablerte han som ein internasjonal stjerne. Han vart den raskaste artisten nokosinne til å nå 1 milliard strøymingar på Spotify. Kygo opptredde under avslutningsseremonien for OL i Rio de Janeiro i 2016 og har spelt på arenaer og festivalar over heile verda.

Norsk musikk i dag -- ein ny gullgenerasjon

Frå midten av 2010-talet har ein ny generasjon norske artistar nådd internasjonal suksess innan fleire sjangrar. Denne perioden vert rekna av mange som den sterkaste i norsk musikkhistorie.

Aurora (Aurora Aksnes, fødd 1996, Os utanfor Bergen) debuterte som 19-åring med «Runaway» (2015), ein draumande, atmosfærisk poplåt som vart ein viral hit etter å ha blitt brukt i ein reklame. Musikken hennar blandar nordisk folkemusikk med elektronisk pop og kraftfulle, nesten overnaturlege vokalar. Aurora er kjend for sitt unike sceneuttrykk -- ho dansar fritt og intenst på scenen -- og for engasjementet sitt for miljø og menneskerettar. Ho har spelt på store festivalar over heile verda og har millionar av fans, særleg i Brasil og Asia.

Sigrid (Sigrid Raabe, fødd 1996, Alesund) slo gjennom internasjonalt med «Don't Kill My Vibe» (2017), ein kraftfull poplåt om å stå opp for seg sjølv. Ho vart kåra til «BBC Sound of 2018» -- ein prestisjetung pris som har spådd suksessen til artistar som Adele og Sam Smith. Musikken hennar er energisk, radiovenleg pop med sterke melodiar og ein sjarmerande, jordnær personlegdom.

Alan Walker (fødd 1997, oppvaksen i Bergen) lærte seg musikkproduksjon frå YouTube-tutorials og gav ut «Faded» (2015) som 18-åring. Låten har over 3 milliardar visningar på YouTube og er ein av dei mest strøymde songane nokosinne. Walker representerer den nye generasjonen av produsentar som har bygd karrieren sin heilt gjennom internett.

Astrid S (Astrid Smeplass, fødd 1996, Rennebu) vart først kjend gjennom Idol og har bygd ein internasjonal karriere med fengjande pop. boy pablo (Nicolas Muoz, fødd 1999, Bergen) skapte indie-pop som vart viral på Spotify. girl in red (Marie Ulven, fødd 1999, Horten) har blitt ein av dei mest populære indie-artistane i verda med ærlege tekstar om kjærleik og mental helse.

Det er bemerkelsesverdig at mange av desse artistane vart fødde på midten av 1990-talet og voks opp med internett og strøymetenester som ein naturleg del av livet. Dei trong ikkje å flytte til London eller Los Angeles for å bli oppdaga -- dei kunne nå verda frå Bergen, Alesund og Horten. Denne generasjonen har òg drege nytte av kulturskulane i Noreg, der mange av dei fekk si første musikkutdanning. Dei offentlege støtteordningane for kultur i Noreg har òg spelt ei rolle, ved å gi unge artistar høve til å utvikle seg før dei vert kommersielt suksessrike.

Oppsummering

Norsk populærmusikk har ei rik historie som strekkjer seg frå visebølgja på 1970-talet til dagens globale suksessar. a-ha var pionerane som beviste at norske artistar kunne nå toppen av internasjonale hitlister med «Take On Me» i 1985.

Norsk elektronisk musikk har vore særleg framtredande med artistar som Royksopp, Lindstrom og Todd Terje, og Kygo som revolusjonerte tropical house frå soverommet i Bergen.

Ein ny gullgenerasjon av norske artistar -- Aurora, Sigrid, Alan Walker, girl in red og boy pablo -- har nådd eit globalt publikum gjennom strøymetenester og sosiale medium.

Suksessen til Noreg innan musikk skuldast ein kombinasjon av god musikkutdanning, offentlege støtteordningar, tidleg bruk av ny teknologi og ein sterk kulturell tradisjon for musikk. Den digitale revolusjonen har gjort det mogleg for norske artistar å nå heile verda utan å forlate landet.