7.5 Livslang bevegelsesglede

Livslang rørsleglede

Kva er det som gjer at nokre held fram med å vere aktive heile livet, medan andre sluttar med fysisk aktivitet i tenåra? Svaret handlar ofte om rørsleglede -- å finne aktivitetar som gjev deg glede, meistring og meining.

I dette kapitlet skal vi utforske kva motivasjon er og korleis han fungerer, korleis du kan finne di eiga rørsleglede, kor mykje meistring har å seie for motivasjon, og korleis du kan byggje treningsvanar som varer livet ut.

Motivasjon: Kva driv oss?

Motivasjon er det som driv oss til å gjere noko. I samband med fysisk aktivitet skil vi mellom to hovudtypar motivasjon:

Indre motivasjon:
Du gjer aktiviteten fordi han i seg sjølv gjev deg glede, tilfredsstilling eller meining. Til dømes spelar du fotball fordi du elskar spelet, eller går ein tur i naturen fordi det gjev deg ro og energi.

Kjenneteikn på indre motivasjon:
- Du gler deg til aktiviteten
- Tida flyg medan du held på
- Du ville gjort det sjølv om ingen såg på
- Du kjenner deg nøgd og energisk etterpå

Ytre motivasjon:
Du gjer aktiviteten på grunn av noko utanfor sjølve aktiviteten, som løn, ros, karakterar, eller for å unngå noko negativt. Til dømes trenar du for å sjå bra ut, for å vinne ein konkurranse, eller fordi foreldra dine seier du må.

Kjenneteikn på ytre motivasjon:
- Motivasjonen er avhengig av løna
- Utan løna ville du truleg slutta
- Det kan kjennast som ei plikt

Begge typar motivasjon er nyttige, men forsking viser at indre motivasjon gjev meir varig aktivitet. Difor er det viktig å finne aktivitetar du likar, ikkje berre aktivitetar du kjenner du burde gjere.

Nokre gonger kan ytre motivasjon vere ein døropnar: Du byrjar å trene fordi ein ven ber deg bli med (ytre), men etter kvart oppdagar du at du elskar aktiviteten (indre). Det er heilt vanleg at motivasjonen endrar karakter over tid.

Meistring og motivasjon

Meistring er ei av dei viktigaste kjeldene til motivasjon. Når du opplever at du klarer noko du ikkje klarte før, gjev det ei fantastisk kjensle som gjer at du vil halde fram.

Meistringsorientert vs. prestasjonsorientert:

- Meistringsorientert: Du fokuserer på di eiga utvikling og framgang. Målet er å bli betre enn i går, ikkje betre enn andre. Denne tilnærminga er knytt til meir glede, uthald og langsiktig deltaking i aktivitet.
- Prestasjonsorientert: Du fokuserer på å prestere betre enn andre eller å vinne. Denne tilnærminga kan gje motivasjon, men kan også føre til at du gjev opp viss du ikkje er best, eller at du berre vel aktivitetar du veit du kan vinne.

Tilpassa utfordringar:

For å oppleve meistring er det viktig at utfordringane er tilpassa nivået ditt. Aktiviteten bør vere:
- Vanskeleg nok til å utfordre deg
- Overkommeleg nok til at du kan klare det med innsats
- Gradvis vanskelegare etter kvart som du utviklar deg

Dette blir nokre gonger kalla «flytsona» -- det optimale punktet mellom for lett (keisemd) og for vanskeleg (frustrasjon). Når du er i flytsona, er du fullstendig oppslukt av aktiviteten, og tid og stad forsvinn.

Slik kan du oppleve meir meistring:

- Set deg konkrete, oppnåelege mål (til dømes «springe 2 km utan å gå» i staden for «bli god til å springe»)
- Del store mål inn i små delmål
- Registrer framgangen din (skriv ned det du klarer)
- Feir framgang, uansett kor liten han er
- Samanlikn deg med deg sjølv, ikkje med andre

Finne di rørsleglede

Ikkje alle likar dei same aktivitetane, og det er heilt greitt. Det viktigaste er å finne noko du likar å gjere. Her er nokre spørsmål som kan hjelpe deg:

Kva likar du?
- Likar du å konkurrere, eller føretrekkjer du samarbeid?
- Likar du å vere ute i naturen, eller føretrekkjer du innandørsaktivitetar?
- Likar du å trene åleine, med ein ven, eller i eit lag?
- Likar du fart og spaning, eller føretrekkjer du rolege aktivitetar?
- Likar du musikk og rytme, eller føretrekkjer du stille?

Utforsk ulike aktivitetar:

Det finst hundrevis av måtar å røre seg på. Her er nokre kategoriar:

- Lagidrettar: Fotball, basketball, volleyball, handball, innebandy
- Individuelle idrettar: Symjing, springing, sykling, turn, kampsport
- Friluftsaktivitetar: Fjelltur, padling, klatring, skitur, orientering
- Dans og rytme: Hip-hop, jazz, folkedans, zumba
- Uorganisert leik: Skateboard, parkour, frileik, aking
- Lågterskelaktivitetar: Gå tur, yoga, tøying, spaserturar

Viss du ikkje har funne aktiviteten din enno, hald fram med å leite. Prøv noko nytt, og gi det nokre gonger før du bestemmer deg. Nokre gonger tek det litt tid å oppdage at ein likar noko.

Byggje gode treningsvanar

Ein vane er noko du gjer regelmessig, nesten automatisk. Å byggje gode aktivitetsvanar gjer det lettare å halde seg i rørsle over tid.

Slik byggjer du ein vane:

1. Start smått: Ikkje prøv å endre alt på ein gong. Byrj med éi enkel ting, som å gå 10 minutt etter middag.
2. Knyt det til noko du allereie gjer: Til dømes: «Etter at eg har ete middag, tek eg ein 10-minutters gåtur.» Dette blir kalla å «stable» vanar.
3. Gjer det lett: Legg fram treningsklede kvelden før, ha sykkelhjelmen ved døra, eller vel ein aktivitet som er nær.
4. Ver konsekvent: Gjer det til faste tidspunkt. Det tek vanlegvis 3-8 veker å byggje ein ny vane.
5. Ver tolmodig: Alle har dagar der motivasjonen er låg. Det er normalt. Det som tel er at du startar igjen neste dag.

Hindringar og løysingar:

Oppsummering

Livslang rørsleglede handlar om å finne aktivitetar som gjev deg glede og meining:

- Indre motivasjon (glede ved sjølve aktiviteten) gjev meir varig aktivitet enn ytre motivasjon (løn utanfrå).
- Meistring er ei kraftig motivasjonskjelde. Fokuser på di eiga utvikling, ikkje på å vere best.
- Rørsleglede er individuelt -- finn aktivitetar som passar deg, anten det er lagidrettar, friluftsliv, dans eller noko heilt anna.
- Gode vanar blir bygde ved å starte smått, knyte aktiviteten til eksisterande rutinar og vere konsekvent over tid.
- Alle kan finne si rørsleglede -- det handlar om å utforske, prøve nye ting og gje seg sjølv tid.