4.1 Dans og rytme

Dans og rytme

Dans er ei av dei eldste formene for menneskeleg uttrykk. Over heile verda dansar menneske for å uttrykkje glede, sorg, kjærleik og fellesskap. Dans handlar om å røre kroppen til musikk, og det er ein fantastisk måte å trene på -- du trenar koordinasjon, uthald, styrke og balanse utan at det kjennest som trening! I dette kapitlet startar vi med det viktigaste grunnlaget: rytme og takt.

Rytme og takt

Rytme er sjølve grunnlaget for all dans. Utan rytme er rørslene berre tilfeldige -- med rytme blir dei til dans.

Kva er rytme?
Rytme er eit mønster av lydar og pausar som blir gjentekne. I musikk er rytmen det som får deg til å trampe med foten eller nikke med hovudet. Tenk på hjartet ditt -- det slår i ein jamn rytme: dump-dump, dump-dump.

Kva er takt?
Takt er den grunnleggjande inndelinga av musikken i like store einingar. Dei fleste musikkstykke har anten:
- 4/4-takt: Fire slag i kvar takt (1-2-3-4). Dette er den vanlegaste takta i pop, rock og hip-hop.
- 3/4-takt: Tre slag i kvar takt (1-2-3). Blir brukt mellom anna i vals.
- 2/4-takt: To slag i kvar takt (1-2). Vanleg i marsj og polka.

Sterke og svake slag
I ei 4/4-takt er ikkje alle slag like sterke:
- Slag 1 er det sterkaste (hovudbetoninga)
- Slag 3 er nest sterkast
- Slag 2 og 4 er svake slag

I dans set vi ofte føtene ned på dei sterke slaga. Prøv å lytte til ein song og klapp på slag 1 og 3 -- då kjenner du takta.

Tempo
Tempo er farten på musikken, altså kor raskt eller seint slaga kjem. Tempo blir målt i BPM (beats per minute = slag per minutt).
- Sein dans: ca. 60-80 BPM
- Moderat tempo: ca. 100-120 BPM
- Rask dans: ca. 130-160 BPM

Det er lettare å byrje med seint tempo og auke gradvis.

Koordinasjon og rørsle

Koordinasjon er evna til å styre rørslene til kroppen slik at dei er presise, flytande og i rett tid. I dans er koordinasjon avgjerande -- du må kontrollere armar, bein, overkropp og hovud samtidig, og alt skal skje i takt med musikken.

Typar koordinasjon i dans

- Fot-koordinasjon: Å setje føtene rett i grunntrinna -- rett fot, rett stad, rett tid.
- Heilkroppskoordinasjon: Å røre armar og bein samtidig i ulike retningar. Til dømes å gå til sida medan armane rører seg opp.
- Rytmisk koordinasjon: Å synkronisere rørslene med rytmen i musikken. Alle rørsler skal treffe slaga.
- Romleg koordinasjon: Å vite kvar du er i rommet og i forhold til andre dansarar, slik at du ikkje kolliderer.

Grunnleggjande rørsler

Steg til sida (side-step)
1. Stå med føtene samla
2. Ta eit steg til høgre med høgre fot (slag 1)
3. Før venstre fot inntil (slag 2)
4. Gjenta til venstre (slag 3-4)

Steg fram og tilbake
1. Steg framover med høgre fot (slag 1)
2. Før venstre fot inntil (slag 2)
3. Steg bakover med venstre fot (slag 3)
4. Før høgre fot inntil (slag 4)

V-steg
1. Steg skrått fram til høgre med høgre fot (slag 1)
2. Steg skrått fram til venstre med venstre fot (slag 2)
3. Steg tilbake med høgre fot (slag 3)
4. Steg tilbake med venstre fot (slag 4)

Grapevine (drue-steg)
1. Steg til høgre med høgre fot (slag 1)
2. Kryss venstre fot bak høgre (slag 2)
3. Steg til høgre med høgre fot (slag 3)
4. Før venstre fot inntil og tapp i golvet (slag 4)

Ulike danseformer -- ei oversikt

Dans finst i utallege variantar over heile verda. Her er nokre kategoriar du møter i kroppsøving:

Folkedans
Tradisjonelle dansar som er overleverte gjennom generasjonar. Norske folkedansar inkluderer reinlender, polka, halling og springar. Folkedansar frå andre land er til dømes irsk stepdans, gresk sirtaki og skotsk Highland-dans.

Selskapsdans
Pardansar med faste trinnmønster. Døme: vals, tango, foxtrot, quickstep, salsa og swing. Selskapsdansar blir gjerne dansa par om par på eit dansegolv.

Moderne dans og jazz
Friare danseformer som fokuserer på uttrykk, kjensler og kreativitet. Moderne dans bryt med dei strenge reglane i klassisk ballett og lèt dansaren utforske rørsle på nye måtar.

Streetdance / hip-hop
Danseformer som oppstod i urbane miljø, ofte knytte til hip-hop-kulturen. Inkluderer breakdance (b-boying), locking, popping og krumping. Kjenneteiknast av energiske rørsler, isolasjonar og improvisasjon.

Aerobic og treningsdans
Dansebasert trening der rørslene blir sette saman til koreografiar. Døme: Zumba, step-aerobic og danseworkoutar. Fokuset er like mykje på trening som på dans.

I dei neste kapitla går vi nærare inn på folkedans, streetdance og kreativ dans.

Oppsummering

- Rytme er mønsteret av lydar og pausar i musikken -- det som gjer deg "danselysten".
- Takt deler musikken inn i like store einingar. Vanlegast er 4/4-takt (fire slag) og 3/4-takt (tre slag).
- Tempo er farten på musikken, målt i BPM. Byrj med seint tempo og auk gradvis.
- Koordinasjon i dans handlar om fot-, heilkropps-, rytmisk og romleg koordinasjon.
- Grunnleggjande rørsler som side-step, V-steg og grapevine er byggjesteinar for meir avansert dans.
- Det finst mange danseformer: folkedans, selskapsdans, moderne dans, streetdance og treningsdans.
- Det viktigaste er å tore å prøve! Dans handlar ikkje om å vere perfekt, men om å røre seg til musikk.