6.1 Hva er et livssyn?

Kva er eit livssyn?

Alle menneske har eit syn på livet. Du har kanskje tankar om kva som er viktig, kva som er rett og gale, og kva som gir livet meining. Desse tankane utgjer ditt livssyn -- den grunnleggjande forståinga di av tilværet.

Nokre menneske byggjer livssynet sitt på ein religion, medan andre har eit sekulært (ikkje-religiøst) livssyn. I dette kapittelet skal du lære kva eit livssyn er, kva som skil det frå religion, og korleis ulike livssyn prøver å svare på dei store spørsmåla i livet.

Byggjesteinane i livssynet

Eit livssyn -- uansett om det er religiøst eller sekulært -- prøver å svare på nokre grunnleggjande spørsmål:

1. Røyndomsoppfatning

Religiøse livssyn svarar gjerne at det finst ein gud eller fleire gudar, at det er ein åndeleg røyndom utover den fysiske, og at det finst eit liv etter døden. Sekulære livssyn svarar gjerne at røyndomen er det vi kan observere og undersøkje vitskapleg, og at det ikkje finst overnaturlege krefter.

2. Menneskesyn

Dei fleste livssyn, både religiøse og sekulære, meiner at alle menneske har ein indre verdi. Men grunngivinga er ulik: religiøse livssyn kan peike på at mennesket er skapt av Gud, medan sekulære livssyn kan grunngi verdien til mennesket med fornuft og menneskerettar.

3. Etikk

Religiøse livssyn har ofte etiske reglar som kjem frå heilage skrifter eller guddommeleg openberring. Sekulære livssyn baserer etikken på menneskeleg fornuft, empati og erfaring.

4. Meining

For mange religiøse menneske er meininga med livet knytt til forholdet til Gud og det evige livet. For mange med sekulære livssyn blir meining skapt gjennom menneskelege relasjonar, kreativitet, kunnskap og bidrag til fellesskapet.

Alle desse elementa heng saman og utgjer eit heilskapleg bilete av korleis vi forstår tilværet.

Skilnaden mellom livssyn og religion

Omgrepa «livssyn» og «religion» overlappar, men dei er ikkje det same:

- Religion er ei organisert trusretning med felles lære, ritual, heilage tekstar og gjerne eit religiøst fellesskap. Døme: kristendom, islam, jødedom, hinduisme, buddhisme.
- Livssyn er eit breiare omgrep som omfattar heile forståinga eit menneske har av tilværet. Eit livssyn kan vere religiøst, men det treng ikkje vere det.

Med andre ord: Alle religionar inneheld eit livssyn, men ikkje alle livssyn er religiøse.

Ein kristen har eit religiøst livssyn basert på trua på Gud og læra til Jesus. Ein livssynshumanist har eit sekulært livssyn basert på menneskeleg fornuft og menneskerettar. Begge har eit livssyn -- men berre den eine har ein religion.

Livssyn i det moderne Noreg

I dag er Noreg eit mangfaldig samfunn der ulike livssyn lever side om side. Mange nordmenn er medlemmer av Den norske kyrkja, men oppfattar seg ikkje nødvendigvis som truande. Andre er aktive kristne, muslimar, buddhistar eller tilhengjarar av andre religionar. Ei veksande gruppe har eit sekulært livssyn utan tilknyting til nokon religion.

Denne mangfaldigheita gjer det viktig å forstå ulike livssyn og kunne respektere oppfatningane til andre, sjølv om ein er ueinig.

Dei store spørsmåla

Menneske har til alle tider stilt seg dei same grunnleggjande spørsmåla. Desse blir ofte kalla eksistensielle spørsmål -- spørsmål som handlar om sjølve eksistensen og tilværet:

- Kven er eg? Kva gjer meg til den eg er? Kva er identiteten min?
- Kva er meininga med livet? Har tilværet ei hensikt, eller skaper vi meining sjølve?
- Kva skjer etter døden? Er det noko meir etter dette livet?
- Kva er rett og gale? Finst det universelle moralske sanningar?
- Kvifor finst det liding? Kvifor skjer det vonde ting med gode menneske?

Desse spørsmåla har ingen enkle svar, og forskjellige livssyn gir forskjellige svar. Det viktige er ikkje nødvendigvis å finne det «rette» svaret, men å reflektere over spørsmåla og utvikle ei gjennomtenkt forståing av tilværet.

I KRLE-faget handlar det om å forstå ulike svar på desse spørsmåla -- ikkje om å velje det eine «rette» livssynet. Respekt for livssynet til andre er ein grunnleggjande verdi i det norske samfunnet.

Oppsummering

Eit livssyn er ei heilskapleg oppfatning eit menneske har av tilværet, som omfattar røyndomsoppfatning, menneskesyn, etikk og syn på meining. Livssyn kan vere religiøse (basert på gudstru) eller sekulære (ikkje-religiøse).

Alle religionar inneheld eit livssyn, men ikkje alle livssyn er religiøse. Eksistensielle spørsmål -- om identitet, meining, død og moral -- er spørsmål som alle menneske stiller seg, og ulike livssyn gir ulike svar.

I Noreg lever mange ulike livssyn side om side. Det er viktig å forstå og respektere livssynet til andre, sjølv om ein er ueinig. I dei neste kapitla skal du lære meir om konkrete livssyn, særleg livssynshumanisme, og om det religiøse mangfaldet i Noreg.