2.5 Islam i Norge og verden i dag

Islam i Noreg og verda i dag

Islam er den nest største og raskast veksande religionen i verda, med ca. 1,8 milliardar tilhengjarar i over 200 land. Muslimar utgjer eit enormt mangfald -- frå Indonesia i aust til Marokko i vest, frå moderne storbyar til landsbyar på landsbygda. I Noreg er islam den nest største religionen etter kristendommen.

I dette kapittelet skal vi sjå på korleis islam er utbreidd i verda, korleis norske muslimar lever trua si, og drøfte nokre av dei aktuelle debattane som rører ved islam og samfunnet i dag.

Islam i verda

Muslimar utgjer fleirtalet av folket i over 50 land, men det er viktig å forstå det enorme mangfaldet:

Geografisk spreiing: Dei landa med flest muslimar er Indonesia (ca. 230 millionar), Pakistan (ca. 220 millionar), India (ca. 200 millionar), Bangladesh (ca. 150 millionar) og Egypt (ca. 90 millionar). Berre ca. 20 % av muslimane i verda er arabarar -- det store fleirtalet bur i Sør- og Søraust-Asia.

Kulturelt mangfald: Muslimsk kultur varierer enormt frå land til land. Ein muslim i Indonesia praktiserer trua ganske annleis enn ein muslim i Saudi-Arabia, Tyrkia eller Somalia. Mat, klede, musikk, arkitektur og sosiale skikkar er svært ulike, sjølv om dei grunnleggjande trusartiklane og dei fem søylene er felles.

Politisk mangfald: Nokre muslimske land er demokrati (Indonesia, Tunisia, Tyrkia), andre er monarki (Saudi-Arabia, Marokko), og nokre har autoritære styre. Forholdet mellom religion og stat varierer -- nokre land har sharia som rettsgrunnlag, medan andre har sekulære lovverk.

Ulike tolkingar: Det finst eit stort mangfald av tolkingsretningar innan islam. Konservative retningar (som wahhabisme/salafisme) legg vekt på ei streng, bokstavleg tolking, medan liberale og progressive muslimar argumenterer for ei meir kontekstuell tilnærming. Dei aller fleste muslimar i verda lever vanlege, fredelege liv og avviser ekstremisme.

Islam i Noreg

Muslimsk nærvær i Noreg er relativt nytt. Dei første muslimane kom som arbeidsinnvandrarar på slutten av 1960-talet, hovudsakleg frå Pakistan og Tyrkia. Seinare har flyktningar og innvandrarar frå mange ulike land auka det muslimske mangfaldet.

Moskear og organisasjonar: Det finst over 100 registrerte islamske trussamfunn i Noreg. Dei fleste moskeane vart opphavleg organiserte etter etnisitet (pakistanske, somaliske, arabiske osv.), men det finst òg tverr-etniske moskear. Islamic Cultural Centre (ICC) i Oslo, grunnlagt i 1974, var ein av dei første moskeane i Noreg.

Religiøs praksis: Norske muslimar praktiserer trua på ulike måtar. Nokre ber fem gonger dagleg og fastar heile ramadan, medan andre er meir kulturelt enn religiøst orienterte. Mange norske muslimar finn sin eigen veg mellom tradisjonen dei har med seg og det norske samfunnet dei lever i.

Unge muslimar i Noreg: For unge norske muslimar kan det vere ei utfordring å balansere mellom norsk kultur og muslimsk tradisjon. Mange finn kreative løysingar og formar sin eigen identitet som «norske muslimar». Spørsmål om hijab, matreglar, faste og deltaking i aktivitetar som inneber alkohol er typiske tema unge muslimar navigerer i.

Dialog og samarbeid: Det finst mange initiativ for dialog mellom muslimar og andre trus- og livssynssamfunn i Noreg, mellom anna gjennom Samarbeidsrådet for trus- og livssynssamfunn (STL) og lokale dialoggrupper.

Aktuelle debattar

Islam og muslimar er ofte tema i norsk og internasjonal debatt. Det er viktig å forstå desse debattane med nyansert kunnskap:

Islamofobi og fordommar: Mange muslimar i Noreg opplever fordommar og diskriminering på grunn av religionen sin. Islamofobi -- irrasjonell frykt for eller fiendtlegheit mot islam og muslimar -- er eit reelt problem. Terrorhandlingar utførte i islams namn (som ikkje blir støtta av det store fleirtalet av muslimar) har medverka til negative haldningar.

Religion og likestilling: Det blir diskutert om visse tolkingar av islam er foreinlege med likestilling mellom kjønna. Spørsmål om hijab-bruk, kjønnsdeling og rolla til kvinner i moskeen er tema der muslimar sjølve er usamde. Mange muslimske kvinner argumenterer for at islam i kjernen sin fremjar likeverd, og at patriarkalske tolkingar er eit resultat av kultur, ikkje religion.

Religionsfridom: I eit mangfaldig samfunn som Noreg oppstår det spørsmål om tilrettelegging for religiøs praksis: bønerom på arbeidsplassar, halalmat i kantiner, tilpassing av arbeidstid under ramadan og bruk av religiøse plagg. Desse spørsmåla handlar om korleis ein balanserer religionsfridom med andre omsyn.

Radikalisering og ekstremisme: Nokre få individ har blitt radikaliserte i namnet til islam, men det er viktig å understreke at ekstremisme blir avvist av det store fleirtalet av muslimar. Radikalisering er eit samansett fenomen som handlar om meir enn religion.

Oppsummering

Islam er den nest største religionen i verda med ca. 1,8 milliardar tilhengjarar, utbreidd i over 200 land. Muslimar utgjer eit enormt mangfald -- kulturelt, teologisk og politisk. Berre ca. 20 % av muslimane i verda er arabarar, og landa med flest muslimar er Indonesia, Pakistan, India og Bangladesh.

I Noreg er islam den nest største religionen, med anslagsvis 200 000--250 000 muslimar. Dei første muslimske innvandrarane kom på slutten av 1960-talet, og det muslimske mangfaldet har vakse gjennom innvandring frå mange ulike land. Norske muslimar praktiserer trua på ulike måtar og finn sin eigen veg mellom tradisjon og norsk kultur.

Aktuelle debattar handlar om islamofobi og fordommar, religion og likestilling, religionsfridom i det offentlege rom og radikalisering. Kunnskap, dialog og respekt er viktige verktøy for å byggje eit samfunn der alle kan leve godt saman.