2.2 Koranen og hadith

Koranen og hadith

For muslimar er Koranen Guds eige ord, openberra til profeten Muhammad gjennom engelen Jibril (Gabriel) over ein periode på 23 år. Koranen er den viktigaste kjelda til islamsk tru, moral og lov. Ved sida av Koranen finst hadith-samlingane -- forteljingar om kva Muhammad sa og gjorde -- som utfyller og forklarer bodskapen i Koranen.

I dette kapittelet skal vi sjå på oppbygginga og innhaldet i Koranen, kva hadith er, og korleis desse tekstane blir brukte og tolka av muslimar i dag.

Oppbygginga og innhaldet i Koranen

Koranen består av 114 suraer (kapittel) av ulik lengd. Den første suraen, al-Fatiha («Opninga»), er ei kort bøn som blir resitert i alle dei daglege bønene. Suraene er ordna omtrent etter lengd, med dei lengste først og dei kortaste sist -- ikkje kronologisk etter når dei blei openberra.

Innhaldet i Koranen kan delast i fleire hovudtema:

- Guds einskap (tawhid): Det mest sentrale temaet er at det berre finst éin Gud, og at det er den største synda å tilbe noko anna enn Gud (shirk).
- Forteljingane om profetane: Koranen fortel om mange profetar som også er kjende frå Bibelen: Adam, Nuh (Noah), Ibrahim (Abraham), Musa (Moses) og Isa (Jesus). Muhammad er den siste i rekkja.
- Dommens dag: Koranen åtvarar om ein dommedag der alle menneske vil stå til ansvar for handlingane sine.
- Etikk og lov: Reglar for dagleglivet, mellom anna om mat, ekteskap, arv, handel og rettferd.
- Bøn og tilbeding: Rettleiing om korleis ein skal tilbe Gud.

Muslimar trur at Koranen er Guds uforandra og endelege ord. Den arabiske teksten blir rekna som heilag, og omsetjingar blir berre rekna som tolkingar, ikkje som den eigentlege Koranen. Mange muslimar resiterer Koranen på arabisk sjølv om dei ikkje snakkar arabisk til dagleg.

Hadith-samlingane

Medan Koranen blir rekna som Guds direkte ord, er hadith forteljingar om orda og handlingane til profeten Muhammad, formidla gjennom kjeder av overleverarar. Hadith-samlingane blei samla og systematiserte i dei første hundreåra etter at Muhammad døydde.

Dei to mest godkjende hadith-samlingane i sunni-islam er:
- Sahih al-Bukhari (samla av Imam al-Bukhari, d. 870)
- Sahih Muslim (samla av Imam Muslim, d. 875)

I tillegg finst det fire andre godkjende samlingar som til saman utgjer «dei seks bøkene» i sunni-islam. Sjiamuslimar har sine eigne hadith-samlingar, med noko ulik vekting.

Kvar hadith består av to delar:
- Isnad (overleveringskjeda): Lista over personar som har overlevert forteljinga frå generasjon til generasjon tilbake til Muhammad.
- Matn (teksten): Sjølve innhaldet -- kva Muhammad sa eller gjorde.

Lærde vurderer hadith etter kor pålitelege dei er: sahih (autentisk), hasan (god) eller da'if (svak). Berre hadith med pålitelege overleveringskjeder blir rekna som autoritative.

Hadith blir brukt til å forstå og utfylle Koranen. Til dømes gir Koranen påbodet om å be, men det er hadith som forklarer nøyaktig korleis bøna skal utførast.

Korleis Koranen blir brukt

Koranen spelar ei sentral rolle i muslimsk tru og dagligliv:

I bøn: Muslimar resiterer delar av Koranen, spesielt sura al-Fatiha, i dei fem daglege bønene. Koranen blir alltid resitert på arabisk, uavhengig av kva for eit språk den som ber, snakkar til dagleg.

I undervisning: Barn i mange muslimske familiar og samfunn lærer å lese og resitere Koranen frå ung alder. Ein person som kan heile Koranen utanåt blir kalla hafiz og nyt stor respekt.

I rettsvesenet: Islamsk lov (sharia) er basert på Koranen og hadith. I nokre land blir sharia brukt som grunnlag for heile rettssystemet, medan det i andre land berre gjeld i familierettslege spørsmål.

I dagleglivet: Koranvers blir brukte i dekorasjon, kalligrafi og arkitektur. Mange muslimar les Koranen dagleg som ein del av den personlege fromleiken sin.

Tolking: Teksten i Koranen blir tolka av lærde (ulama) gjennom ein vitskapleg tradisjon kalla tafsir (korankommentar). Som i kristendommen finst det ulike tolkingsretningar -- nokre er meir bokstavlege, andre meir kontekstualiserande.

Oppsummering

Koranen er den heilage boka til islam og blir rekna av muslimar som Guds direkte og uforandra ord, openberra til Muhammad gjennom engelen Jibril over 23 år. Ho består av 114 suraer og handlar om Guds einskap, forteljingane om profetane, dommens dag, etikk og tilbeding. Den arabiske teksten blir rekna som heilag, og omsetjingar blir berre rekna som tolkingar.

Hadith er forteljingar om orda og handlingane til Muhammad, og utgjer den nest viktigaste kjelda til islamsk tru og lov etter Koranen. Hadith blir vurdert etter kor påliteleg overleveringskjeda er.

Koranen blir brukt i dagleg bøn, undervisning, rettsvesen og personleg fromleik. Islamsk lov (sharia) er basert på Koranen og hadith. Som med alle religiøse tekstar finst det ulike tolkingstradisjonar, frå bokstavleg lesing til kontekstuell tilnærming.