3.2 Etikk og valg
Lær å reflektere over rett og galt, og ta gode valg.
Rett og gale
Kvar dag tek vi val. Nokre er enkle, andre er vanskelege. Etikk handlar om å tenkje gjennom kva som er rett og gale.
Etikk hjelper oss å svare på:
- Kva bør eg gjere?
- Kva er det rette valet?
- Korleis bør eg behandle andre?
Moral er dei reglane vi faktisk følgjer.
Eksempel:
Etikk seier at vi bør vere ærlege. Moral er om du faktisk vel å vere ærleg.
Denne regelen finst i nesten alle religionar og livssyn:
- Kristendom: "Alt de vil at andre skal gjere mot dykk, skal de òg gjere mot dei"
- Islam: "Ingen av dykk trur før han ønskjer for bror sin det han ønskjer for seg sjølv"
- Humanisme: Empati og respekt for andre
Kva tyder det?
Tenk på korleis du vil bli behandla - og behandle andre på same måte.
- Fleire val kan verke rette
- Eller alle vala har negative sider
Eksempel:
Du finn ei lommebok med pengar. Du veit kven ho høyrer til. Personen er rik. Du er fattig. Kva gjer du?
Å tenkje gjennom eit dilemma:
1. Kva er valmoglegheitene?
2. Kva blir konsekvensane?
3. Kva seier samvitet?
4. Kva ville du tenkt om andre visste?
Kva er den gylne regel?
Kva er eit etisk dilemma?
Venen din ber deg lyge for læraren slik at venen din ikkje får trøbbel. Kva ville du gjort og kvifor?
Oppsummering
I dette kapittelet har du lært:
- Etikk: Å tenkje gjennom kva som er rett og gale
- Moral: Dei reglane vi faktisk følgjer
- Den gylne regel: «Gjer mot andre som du vil at andre skal gjere mot deg»
- Etisk dilemma: Når det er vanskeleg å velje fordi fleire val kan verke rette
Hugs!
- Den gylne regel finst i nesten alle religionar og livssyn.
- Når du møter eit dilemma, kan du tenkje på val, konsekvensar og samvit.
Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.