Krigens faser fra 1939 til 1945.
Andre verdskrigen (1939-1945)
Andre verdskrigen var den mest øydeleggjande konflikten i menneskeheitas historie. Mellom 70 og 85 millionar menneske mista livet, og store delar av Europa og Asia låg i ruinar då krigen var over. Krigen markerte eit vendepunkt i verdshistoria og la grunnlaget for den verda vi lever i i dag.
Krigen hadde djupe røter i fredsslutninga etter første verdskrigen, den økonomiske krisa på 1930-talet, og framveksten av totalitære ideologiar som fascisme og nazisme. Han starta i Europa i september 1939 og spreidde seg til å bli ein global konflikt som involverte nesten alle nasjonane i verda.
- Å akseptere skulda for krigen (krigsskuldparagrafen)
- Å betale enorme krigserstatningar
- Å avstå territorium (Alsace-Lorraine, polsk korridor)
- Å avgrense militæret til 100 000 mann
- Forbod mot å ha flyvåpen og ubåtar
Traktaten skapte djup forbitring i Tyskland og vart utnytta av nazistane.
Forklar korleis Versailles-traktaten bidrog til framveksten av nazismen i Tyskland.
Eksempel på appeasement:
- 1936: Ingen reaksjon då Tyskland remilitariserte Rhinland
- 1938: München-avtalen - Hitler fekk annektere Sudetenland
- 1939: Inga militær hjelp då Tyskland tok resten av Tsjekkoslovakia
Politikken mislukkast fordi Hitler aldri var nøgd og heldt fram ekspansjonen.
Kvifor valde Storbritannia og Frankrike appeasement-politikken? Vurder om dette var ein forståeleg strategi gitt tida dei levde i.
Krigens utbrot og første fase (1939-1941)
1. september 1939 angreip Tyskland Polen. To dagar seinare erklærte Storbritannia og Frankrike krig mot Tyskland. Andre verdskrigen hadde byrja.
Blitzkrig
Tyskland brukte ein ny krigføringsstrategi kalla blitzkrig (lynkrig). Denne kombinerte:
- Massive flyangrep for å øydeleggje fienden sitt luftvåpen
- Raske panserangrep som braut gjennom fienden sine linjer
- Motorisert infanteri som følgde opp gjennombrota
Med blitzkrig erobra Tyskland Polen på fem veker, Danmark og Noreg i april 1940, og Frankrike på seks veker i mai-juni 1940.
- Heile økonomien vert omstilt til krigsproduksjon
- Sivilbefolkninga er mål for angrep (bombing av byar)
- Ideologisk mobilisering og propaganda
- Ingen skilnad mellom front og heimefront
Andre verdskrigen var den mest totale krigen i historia. Sivile tap utgjorde over halvparten av alle dødsfall.
Gi eksempel på korleis andre verdskrigen var ein "total krig" og forklar kvifor sivile tap vart så omfattande.
Vendepunkt (1941-1943)
Operasjon Barbarossa (juni 1941)
Hitler braut ikkje-angrepspakta med Stalin og invaderte Sovjetunionen. Dette var eit strategisk vendepunkt fordi Tyskland no måtte kjempe på to frontar.
Pearl Harbor (desember 1941)
Japans angrep på den amerikanske flåtebasen Pearl Harbor førte USA inn i krigen. Med USAs enorme industrielle kapasitet og folkesetnad vart nederlaget til aksemaktene berre eit spørsmål om tid.
Stalingrad (1942-1943)
Den tyske 6. armé vart omringa og tilintetgjort ved Stalingrad. Dette var det psykologiske vendepunktet - Tysklands første store nederlag viste at dei kunne beseirast.
Drøft kvifor 1941 vert rekna som eit avgjerande år i andre verdskrigen. Kva hendingar dette året endra krigens gang?
Krigens slutt (1944-1945)
D-dagen (6. juni 1944)
Dei allierte landsette styrkar i Normandie, Frankrike. Dette opna ein vestfront som tvinga Tyskland til å kjempe på tre frontar (aust, vest og Italia).
Tysklands kapitulasjon (8. mai 1945)
Sovjetiske styrkar inntok Berlin. Hitler tok sjølvmord 30. april, og Tyskland kapitulerte vilkårslaust 8. mai 1945.
Japans kapitulasjon (15. august 1945)
Etter atombombene over Hiroshima og Nagasaki kapitulerte Japan. Andre verdskrigen var over.
Drøft dei ulike årsakene til andre verdskrigen. Kva faktorar meiner du var viktigast?
Oppsummering
I dette kapittelet har du lært:
- Versailles-traktaten: Versailles-traktaten (1919) var fredsavtalen som avslutta første verdskrigen.
- Appeasement-politikken: Appeasement (ettergivnadspolitikk) var Storbritannias og Frankrikes strategi på 1930-talet for å unngå krig ved å gi etter for Hitlers krav.
- Total krig: Total krig er ein konflikt der heile samfunnet vert mobilisert for krigsinnsatsen.
- Andre verdskrigen (1939-1945): Andre verdskrigen var den mest øydeleggjande konflikten i menneskeheitas historie.
- Krigens utbrot og første fase (1939-1941): 1. september 1939 angreip Tyskland Polen.
Nøkkelomgrep
| Omgrep | Forklaring |
|---|---|
| Versailles-traktaten | Versailles-traktaten (1919) var fredsavtalen som avslutta første verdskrigen. |
| Appeasement-politikken | Appeasement (ettergivnadspolitikk) var Storbritannias og Frankrikes strategi på 1930-talet for å unngå krig ved å gi etter for Hitlers krav. |
| Total krig | Total krig er ein konflikt der heile samfunnet vert mobilisert for krigsinnsatsen. |
Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.