Molière og Racine.
Le Moyen Âge et la Renaissance - Middelalder og renessanse
Fransk litteraturhistorie strekkjer seg over nesten tusen år. I dette kapittelet ser vi på dei to første store epokane: middelalderen (le Moyen Âge, ca. 800-1500) og renessansen (la Renaissance, ca. 1500-1600).
Middelalderen er prega av:
- Munnleg forteljarkultur
- Helteepikk og riddarromanar
- Religiøse tekstar
Renessansen bringar:
- Gjenoppdaging av antikken
- Humanisme og vitskap
- Ny interesse for individet og verda
Desse epokane la grunnlaget for heile den franske litterære tradisjonen.
La chanson de geste - Heltedikt frå middelalderen som fortel om store krigarheltar sine bragder. Skrive på gammalfransk, framført munnleg av jongleurs (spelemenn). Det mest berømte er La Chanson de Roland (ca. 1100).
Le roman courtois - Riddarroman frå 1100-talet som handlar om kjærleik, ære og eventyr. Chrétien de Troyes skreiv om kong Arthur sine riddarar (Lancelot, Perceval).
L'humanisme - Renessansen si tankeretning som set mennesket i sentrum. Inspirert av antikken sine greske og romerske tenkjarar.
La Pléiade - Ei gruppe på sju franske diktarar på 1500-talet som ville fornye fransk poesi etter antikke førebilete. Dei viktigaste: Pierre de Ronsard og Joachim du Bellay.
La littérature médiévale - Middelalderlitteraturen
La Chanson de Roland (ca. 1100)
Det mest berømte franske heltediktet fortel om Rolands heroiske død i Roncevaux-passet (778). Roland er ein av Karl den store sine paladinar.
Berømte linjer:
"Roland est preux et Olivier est sage."
(Roland er tapper og Olivier er klok.)
Kjenneteikn:
- Skrive i laisses (strofer av ulik lengd)
- Gjentakingar for å forsterke (tilpassa munnleg framføring)
- Tema: ære, truskap, heltemot, kristendom vs. islam
Le Roman de la Rose (ca. 1230-1275)
Eit allegorisk dikt om kjærleiken. Skrive i to delar:
1. Guillaume de Lorris: den høviske kjærleiken
2. Jean de Meun: satirisk og filosofisk
François Villon (1431 - ca. 1463)
Den første store franske lyrikaren. Kjend for La Ballade des pendus (Dei hengde sin ballade):
"Frères humains, qui après nous vivez, / N'ayez les coeurs contre nous endurcis."
(Menneskebrør, som lever etter oss, / La ikkje hjarta vere forherda mot oss.)
La Renaissance - Renessansen (1500-talet)
François Rabelais (ca. 1494-1553)
Rabelais er kjend for dei satiriske romanane sine om kjempene Gargantua og Pantagruel. Stilen hans er prega av overdriving, humor og ein enorm ordrikdom.
Berømt sitat:
"Science sans conscience n'est que ruine de l'âme."
(Vitskap utan samvit er berre sjela sin ruin.)
Kjenneteikn:
- Grotesk humor og overdriving
- Kritikk av middelalderen sin skolastikk
- Humanistisk ideal om utdanning
Michel de Montaigne (1533-1592)
Montaigne fann opp essayet som sjanger med Essais (1580). Han reflekterer over seg sjølv og menneskenaturen.
Berømt sitat:
"Que sais-je?" (Kva veit eg?)
Kjenneteikn:
- Personleg og reflekterande stil
- Skeptisisme og sjølverkjenning
- Toleranse og humanisme
La Pléiade: Ronsard og Du Bellay
Pierre de Ronsard (1524-1585) - "Diktarane sin fyrste"
- Kjend for kjærleiksdikta og odane sine
- "Mignonne, allons voir si la rose..." (Kjæraste, la oss sjå om rosa...)
Joachim du Bellay (1522-1560)
- Skreiv Défense et illustration de la langue française (1549), eit manifest for bruk av fransk (i staden for latin) i litteraturen
- Les Regrets - diktsamling om heimlengt frå Roma
Les dette utdraget frå Ronsard og identifiser tema og stilfigurar:
"Mignonne, allons voir si la rose
Qui ce matin avait déclose
Sa robe de pourpre au soleil,
A point perdu cette vesprée
Les plis de sa robe pourprée,
Et son teint au vôtre pareil."
(Kjæraste, la oss sjå om rosa / som i morges hadde opna / purpurkappa si for sola, / ikkje i kveld har mista / foldene i purpurdrakta si, / og fargen sin lik din.)
Tema:
- Carpe diem (grip dagen) - oppmoding om å nyte ungdommen før han går
- Forgjengelegheit - rosa som symbol på forgjengeleg skjønnheit
- Kjærleik - tiltale til den elska ("Mignonne")
Stilfigurar:
- Comparaison: Fargen til rosa blir samanlikna med fargen til den elska ("au vôtre pareil")
- Personnification: Rosa har ei "robe" (kjole/kappe) og "teint" (hudfarge)
- Métaphore: Rosa er ein metafor for skjønnheita og ungdommen til den elska
- Apostrophe: Direkte tiltale til den elska ("Mignonne")
Register: Soutenu/poetisk - inversjon, litterært vokabular (vesprée, pourprée)
Kople forfattar/verk til riktig epoke og sjanger:
La Chanson de Roland
Montaignes Essais
Ronsards "Mignonne, allons voir si la rose"
Rabelais' Gargantua
Forklar tydinga av desse berømte sitata:
"Science sans conscience n'est que ruine de l'âme." (Rabelais)
"Que sais-je?" (Montaigne)
"Frères humains, qui après nous vivez..." (Villon)
Samanlikn middelalder og renessanse:
Kva er den viktigaste skilnaden mellom middelalderen og renessansen sitt menneskesyn?
Korleis endra litteraturen seg frå chanson de geste til Montaigne sitt essay?
Kvifor var Du Bellays Défense et illustration de la langue française viktig?
1. Middelalderen: Heltedikt (chanson de geste) og riddarromanar (roman courtois) - munnleg tradisjon
2. Renessansen: Humanisme, individ, gjenoppdaging av antikken
3. Hugs nøkkelpersonane: Rabelais (humor + humanisme), Montaigne (essay + skeptisisme), Ronsard (lyrikk + carpe diem)
4. Montaigne sitt "Que sais-je?" og Rabelais' "Science sans conscience" er blant dei mest siterte franske frasane
Oppsummering
I dette kapittelet har du lært:
- Le Moyen Âge et la Renaissance - Middelalder og renessanse: Fransk litteraturhistorie strekkjer seg over nesten tusen år.
- La littérature médiévale - Middelalderlitteraturen: Det mest berømte franske heltediktet fortel om Rolands heroiske død i Roncevaux-passet (778).
- Berømte linjer: (Roland er tapper og Olivier er klok.)
- Kjenneteikn: Eit allegorisk dikt om kjærleiken.
- La Renaissance - Renessansen (1500-talet): Rabelais er kjend for dei satiriske romanane sine om kjempene Gargantua og Pantagruel.
- Berømt sitat: (Vitskap utan samvit er berre sjela sin ruin.)
Nøkkelomgrep
| Omgrep | Forklaring |
|---|---|
| Middelalderen | sentralt uttrykk frå kapittelet |
| Renessansen | sentralt uttrykk frå kapittelet |
| La chanson de geste | sentralt uttrykk frå kapittelet |
| La Chanson de Roland | sentralt uttrykk frå kapittelet |
Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.