7.1 Argumentasjon og gyldighet

I filosofi og logikk er eit argument ikkje ein krangel, men ein påstand som blir støtta av grunnar. Eit argument består av:

• Premiss: Påstandar som gir støtte til konklusjonen
• Konklusjon: Påstanden som premissa skal underbyggje

Døme:
- Premiss 1: Alle menneske er dødelege
- Premiss 2: Sokrates er eit menneske
- Konklusjon: Difor er Sokrates dødeleg

Eit godt argument har sanne premiss og ein konklusjon som følgjer logisk av dei.

Eit argument er gyldig dersom konklusjonen nødvendigvis følgjer av premissa. Det tyder at dersom premissa er sanne, må konklusjonen òg vere sann.

Gyldig argument:
- Alle kattar er dyr
- Alle dyr treng mat
- Difor treng alle kattar mat

Ugyldig argument:
- Alle kattar er dyr
- Fido er eit dyr
- Difor er Fido ein katt (feil - Fido kan vere ein hund!)

Merk: Eit argument kan vere gyldig sjølv om premissa er falske. Gyldigheit handlar om strukturen, ikkje sanninga.

Eit godt argument må både vere gyldig OG ha sanne premiss. Vi kallar dette eit solid (sound) argument.

Gyldig men ikkje solid:
- Alle norske politikarar er ærlege (falskt premiss)
- Jonas er norsk politikar
- Difor er Jonas ærleg (gyldig struktur, men konklusjonen er ikkje nødvendigvis sann)

Både gyldig og solid:
- Alle pattedyr er virveldyr (sant)
- Hundar er pattedyr (sant)
- Difor er hundar virveldyr (sant og følgjer nødvendigvis)

Når du vurderer argument, må du alltid sjekke både om strukturen er gyldig og om premissa faktisk er sanne.

Analyse:
- Premiss 1: Statsgjelda aukar (empirisk påstand - må verifiserast)
- Premiss 2: Aukande statsgjeld fører alltid til økonomisk krise (tvilsam generalisering)
- Konklusjon: Vi må kutte i offentlege utgifter

Kritiske spørsmål:
- Er premiss 1 sant? Kor mykje aukar gjelda?
- Er premiss 2 sant? Kva med land som Japan og Noreg?
- Følgjer konklusjonen? Finst det andre løysingar enn kutt?

Dette viser korleis argumentanalyse hjelper oss å tenkje kritisk om politiske påstandar.

Døme (deduktivt):
- Alle norske elevar har rett til gratis utdanning
- Maria er norsk elev
- Difor har Maria rett til gratis utdanning

Induktive argument går frå spesifikke observasjonar til generell konklusjon. Konklusjonen er sannsynleg, men ikkje nødvendig.

Døme (induktivt):
- Eg har sett 100 svaner, alle var kvite
- Difor er alle svaner kvite (feil - det finst svarte svaner i Australia!)

Induktive argument gir aldri absolutt visse, men kan vere sterke eller svake basert på bevisa.

Analyser følgjande argument:

"Klimaendringar er menneskeskapte fordi CO2-nivået har stige dramatisk sidan industrialiseringa, og CO2 er ein drivhusgass som varmar atmosfæren."

Kva er premissa og konklusjonen?

Er dette argumentet gyldig?

"Alle politikarar lovar skattelettar før val. Anne lovar skattelettar. Difor er Anne politikar."

Kva type argument er dette?

"Kvar gong eg har ete jordbær, har eg fått utslett. Difor er eg allergisk mot jordbær."

Er dette argumentet solid (sound)?

"All filosofi er bortkasta tid fordi ho ikkje fører til praktiske resultat. Etikk er filosofi. Difor er etikk bortkasta tid."

Konstruer eit gyldig deduktivt argument med konklusjonen: "Ola har stemmerett."

Bruk minst to premiss.

Ein ven seier: "Du bør ikkje ete hos den restauranten. Eg fekk matforgifting der ein gong, og det er mange negative omtalar på nettet."

a) Identifiser premissa og konklusjonen
b) Er argumentet deduktivt eller induktivt?
c) Kor sterkt er argumentet? Kva tilleggsinformasjon ville styrkt eller svekt det?

Analyser dette argumentet frå ein aviskommentar:

"Vidaregåande skule bør vere frivillig. I Finland er vidaregåande frivillig, og Finland har betre PISA-resultat enn Noreg. Difor vil frivillig vidaregåande gi betre skuleresultat i Noreg."

Vurder:
- Er argumentet gyldig?
- Er premissa sanne?
- Kva skjulte føresetnader ligg i argumentet?
- Kor solid er argumentet totalt sett?

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Kva er eit argument?: I filosofi og logikk er eit argument ikkje ein krangel, men ein påstand som blir støtta av grunnar.
- Gyldige og ugyldige argument: Eit argument er gyldig dersom konklusjonen nødvendigvis følgjer av premissa.
- Sanne og falske premiss: Eit godt argument må både vere gyldig OG ha sanne premiss.
- Analyse av eit politisk argument: Påstand frå Stortingsdebatt
- Deduktive og induktive argument: Deduktive argument går frå generelt til spesifikt.

Nøkkelbegrep