7.1 Innvendig kledning og gipsarbeid

Gipsplater og bruksområde

Gipsplater er det vanlegaste materialet for innvendig kledning i moderne bygg.

Kva er gipsplater?
Gipsplater består av ein gipskjerne mellom to lag papir eller fiberduk. Gips er eit naturleg mineral som er brannhemmande og gjev god lyddemping.

Fordelar med gipsplater:
- Rask montering
- Jamn, glatt overflate
- Brannhemmande eigenskapar
- God lyddemping
- Miljøvenleg (kan resirkulerast)
- Rimeleg pris

Gipsplatetypar:

Standard gipsplater (grå)
Normal plate for tørre rom. Vanlegast i bustadar.

Våtromsgips (grøn)
Fuktsikker plate for bad og våtrom. Impregnert kjerne.

Branngips (rosa)
Ekstra brannmotstand. Brukast i brannceller og rømmingsvegar.

Støtfast gips
Forsterka for slitesterke område som trapper og korridorar.

Lydgips
Ekstra tyngd for betre lyddemping mellom rom.

Standarddimensjonar:
- Tjukkleik: 9,5 mm, 12,5 mm, 15 mm
- Breidd: 900 mm eller 1200 mm
- Lengd: 2400 mm, 2700 mm, 3000 mm

Kantutforming:
- AK (avfasa kant) - for sparkelpuss
- FK (flat kant) - for synlege skøytar
- RK (rund kant) - for sprøytepuss

Stålstendarar og rammeverk

Innerveggar byggjast ofte med stålstendarar som er raske å montere.

Stålstendarprofilar:

U-skinne (horisontal)
Festast i golv og tak. Stendarar settast inn i denne.

C-stendar (vertikal)
Ståande profil som dannar rammeverket til veggen. Settast med 60 cm avstand (c/c).

UA-profil
Forsterka profil for døropningar og store belastningar.

Dimensjonar:
- 45 mm breidd: Tynne skiljeveggar
- 70 mm: Standard skiljevegg
- 95 mm: Veggar med ekstra isolasjon
- 120 mm: Tjukke veggar, installasjonsveggar

Montering av stålstendarverk:

1. Planlegging
Teikn veggforløp. Marker på golv og tak.

2. Monter U-skinne i golv
Lim på lydstripe under. Skru fast med 60 cm avstand.

3. Monter U-skinne i tak
Bruk laser eller loddsnor for å få ho rett over golvskinna.

4. Sett inn C-stendarar
Tre stendarane inn i U-skinna. Maks 60 cm avstand. Stendarar i ytterkant og ved døropningar.

5. Feste
Stendarar treng ikkje skruast fast - dei haldast av platene. Ved dør: bruk UA-profil, skru fast.

Lydstripe:
Sjølvklebande stripe under U-skinna som hindrar lydoverføring via golv og tak.

Montering av gipsplater

Riktig montering gjev god overflate og lang haldbarheit.

Verktøy:
- Gipsskrutrekkjar (stoppar ved riktig djupn)
- Gipssag eller kniv
- Rettholt og vinkelhake
- Kanthovel for avfasing

Platekutting:

Med kniv:
1. Mål og marker
2. Skjer gjennom papiret med kniv langs rettholt
3. Brekk plata bakover
4. Skjer gjennom papiret på baksida

Med sag:
Gipssag eller stikksag for utsparingar og kurver.

Skruing:

Skruavstand:
- Langs kantar: 15-20 cm
- I felt: 25-30 cm
- Minimum 10 mm frå kant

Skrudjupn:
Skruen skal gå litt under overflata utan å bryte papiret. Bruk gipsskrutrekkjar med djupnestopp.

Monteringsrekkjefølgje:

1. Start i hjørne
Byrj frå eit hjørne og jobb utover.

2. Skru øvste plate først
Start ovanfrå ved montering på vegg.

3. Forskyv skøytane
Plateskøytar skal ikkje liggje i linje. Forskyv med minst 40 cm.

4. Etterlat fuge i botn
5-10 mm fuge mot golv for rørsle.

To lag gips:
- Skru første lag
- Lim og skru andre lag med forskyvde skøytar
- Betre lyd og brannmotstand

Sparkling og overflatehandsaming

Etter montering må skøytar og skruehol sparklast for jamn overflate.

Sparkelmasse:
- Ferdigblanda sparkel (hendig, litt dyrare)
- Pulversparkel (blandast sjølv, rimelegare)
- Finnsparkel (sluttstrøk)
- Breddesparkel (store flater)

Fugeband:
Papir- eller fiberband som leggjast i skøytar for å hindre sprekkdanning.

Sparkling trinn for trinn:

Steg 1: Grunnsparkling av skøytar
- Legg sparkel i skøyten
- Press fugeband ned i sparkelen
- Stryk over med tynt lag sparkel
- Tørketid: 12-24 timar

Steg 2: Andre strøk
- Bre ut sparkelen ca. 15-20 cm
- Jamn overflate
- La tørke

Steg 3: Tredje strøk (finnsparkling)
- Bre ut til ca. 25-30 cm
- Veldig tynt lag
- Skal vere heilt jamn med plata

Steg 4: Sliping
- Slip forsiktig med fint papir (120-150 korn)
- Fjern støv med klut
- Kontroller i sidelys

Skruehol:
- Fyll med sparkel
- Eitt eller to strøk
- Slip jamt

Hjørne:
- Innvendige: Bruk hjørnesparkel og fugeband
- Utvendige: Bruk hjørneprofil av plast eller metall

Overflatehandsaming:
- Maling direkte på sparkla gips
- Veggpapir/tapet
- Flisar (på eigna underlag)

Døme: Byggje ein skiljevegg

Oppgåve:
Byggje ein 4 meter lang skiljevegg med dør, standard høgd 2,4 m.

Materialar:
- Stålstendarar 70 mm (C-profil og U-skinne)
- UA-profil til døropning
- Gipsplater 12,5 mm (dobbelt lag)
- Mineralull 70 mm
- Sparkelmasse og fugeband

Gjennomføring:

Dag 1: Rammeverk

1. Marker veggforløp på golv med kritt/laser
2. Marker døropning (standard 90 cm + 10 cm for karm)
3. Lim lydstripe under U-skinne
4. Skru U-skinne i golv (ikkje i døropning)
5. Monter U-skinne i tak rett over
6. Sett inn C-stendarar med 60 cm avstand
7. Monter UA-profilar i døropning
8. Skru fast UA-profilar i golv- og takskinne
9. Monter horisontal bjelke over dør

Dag 2: Kledning side 1

1. Start med første lag gips frå eit hjørne
2. Skru med 25 cm avstand
3. Forskyv skøytar mellom platene
4. Kapp ut for døropning

Dag 3: Isolasjon og kledning side 2

1. Trekk eventuelle kablar
2. Legg mineralull mellom stendarar
3. Monter gips på andre sida
4. Lag 2 gips med forskyvde skøytar begge sider

Dag 4-5: Sparkling

1. Grunnsparkling med fugeband
2. Tørking
3. Andre og tredje strøk
4. Sliping
5. Ferdig for maling

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Gipsplatetypar: Standard, våtromsgips, branngips, støtfast og lydgips for ulike formål.
- Stålrammeverk: C-stendarar settast i U-skinner med lydstripe som dempar lyd.
- Skøytar: Fugeband leggjast i plateskøytar for å hindre sprekker.
- Overflate: Sparkling fyller skøytar og skruehol.

Nøkkelomgrep