3.2 Stillas og fallsikring

Stillastypar

Stillas gir trygg arbeidsplattform i høgda.

Fasadestillas:
Blir montert langs fasaden. Vanlegaste typen.

Komponentar:
- Vertikalar (stender): Vertikale røyr
- Horisontalar (riglar): Horisontale røyr
- Diagonal: Avstiving
- Dekke (plattformer): Arbeidsplattform
- Fotlist: Hindrar verktøy/materialar i å falle ned
- Rekkverk: Vernar mot fall (1 m høgt)

Breidd:
Minimum 60 cm arbeidsplattform. Ofte 90-120 cm.

Underlag:
Fast og plant underlag. Fotplater under vertikalar.

Rullestillas:
Mindre stillas på hjul. Mobilt. Blir brukt innandørs og ved mindre arbeid.

Krav:
- Stabil base
- Lås hjula under arbeid
- Ikkje flytt med folk på

Tårnstillas:
Frittståande stillas. Blir brukt der fasadestillas ikkje passar.

Hengjestillas:
Blir hengt ned frå taket. Blir brukt ved høge bygningar. Krev spesiell opplæring.

Arbeidsbukk:
Enkle bukkar med planke. Maks 2 meter høgd. Blir brukt ved kortvarig arbeid.

Stige:
Ikkje eigentleg stillas, men blir brukt ved kortvarige jobbar. Maksimum 1 times arbeid på stige!

Oppbygging av stillas

Riktig oppbygging er avgjerande for tryggleiken.

Planlegging:

Før oppbygging:
- Vurder om stillas er nødvendig (alternativ: lift, plattform)
- Vel riktig type
- Sjekk underlaget
- Vurder vêrforhold
- Ting/leig utstyr

Underlag:

Krav:
- Fast og plant underlag
- Tåle lasta
- Fotplater under kvar vertikal
- Avrett med kilar om nødvendig

Montere:

1. Set opp første ramme
- Vertikalar med fotplater
- Kopl saman med horisontalar
- Sjekk loddrett og vater

2. Legg golvdekke
- Plasser på riglane
- Fest/lås
- Ingen gap (maks 25 mm)

3. Byggje oppover
- Neste etasje på same måte
- Avstiv med diagonalar
- Sjekk loddrett for kvar etasje

4. Rekkverk
- Øvste rigle: 1 meter over dekke (topprekkverk)
- Mellomrigle: 50 cm over dekke (mellomrekkverk)
- Fotlist: 15 cm høg (vernar mot fall av verktøy)

5. Forankring

Fasadestillas må forankrast til bygget:
- Kvar 4. meter horisontalt
- Kvar 4. meter vertikalt
- Hindrar at stillas veltar

Tilkomst:

Oppgang:
- Stige eller trapp innvendig i stillaset
- Stige må stikke 1 m over plattforma
- Luker i dekke for oppgang

Kvalitetskontroll:

Før bruk:
- Sjekk at alt er montert riktig
- Sjekk at rekkverk er på plass
- Sjekk forankring
- Stillas skal skiltast med maks belastning

Merking:
- Grøn: Godkjent og klar til bruk
- Gul: Under oppbygging/demontering - ikkje bruk
- Raud: Ikkje bruk

Fallsikring

Fall frå høgda er hovudårsak til dødsulykker i bygg.

Krav:
Over 2 meters høgd må fallsikring vere på plass!

Tre sikringsnivå:

1. Kollektiv sikring (beste)
Vernar alle automatisk:
- Stillas med rekkverk
- Plattform med rekkverk
- Nett

Fordel: Treng ikkje individuelt utstyr

2. Individuell sikring
Personleg fallsikringsutstyr:
- Sele
- Line med støytdempar
- Forankringspunkt

Når: Når kollektiv sikring ikkje er mogleg

3. Administrative tiltak (siste utveg)
- Avgrense tilgang
- Kort eksponeringstid
- Berre erfarne folk

Personleg fallsikringsutstyr:

Sele:
Fullt kroppssele (ikkje belte). Fordeler kreftene ved fall.

Line:
- Bind sele saman med forankringspunkt
- Med støytdempar (reduserer støyt ved fall)
- Lengd: Så kort som mogleg (reduserer fallhøgd)

Forankringspunkt:
- Må tåle minst 10 kN (ca. 1000 kg)
- Godt festa til konstruksjon
- Riktig plassert (over brukar)

Typar liner:

Fast line:
Fast lengd. Enkel.

Inntrekkbar line:
Blir trekt automatisk inn. Stoppar raskt ved fall.

Horisontal livline:
Line strekt langs takryggen. Kan røre seg langs lina.

Bruk av fallsikring:

1. Sjekk utstyret
- Ingen skadar, slitasje
- Innan bruksdato

2. Ta på selen
- Stram riktig
- Sjekk alle spenner

3. Kopl lina til selen
- Riktig karabinkrok
- Låst

4. Kopl til forankringspunkt
- Kontroller at forankringa er solid
- Plasser forankring over deg (reduserer fallhøgd)

5. Arbeid
- Hald lina kort
- Ver merksam
- Unngå skarpe kantar

Redning:
Ved fall i sele må personen reddast raskt (hengingstraume).

Arbeid på stige

Stige blir berre brukt ved kortvarig arbeid (maks 1 time).

Stigetypar:

Enkeltstige:
Fast lengd. Enkel å handtere.

Skuvestige:
Fleire delar som blir skuva ut. Kan nå høgare.

Trappestige:
Står sjølv. Blir brukt innandørs.

Riktig bruk av stige:

Plassering:

Vinkel:
75 graders vinkel mot veggen.
Tommelfingerregel: 1:4 forhold (1 m ut for kvar 4 m opp).

Underlag:
- Fast og plant
- Ikkje glatt (is, olje)
- Fotplater/gummifot

Topp:
- Stigen må stikke minst 1 meter over arbeidspunktet
- Fest toppen (surr fast)

Arbeid på stige:

Tryggleik:
- Tre kontaktpunkt alltid (2 hender + 1 fot, eller 2 føter + 1 hand)
- Ikkje strekk deg til sida (flytt stigen)
- Ikkje stå på øvste 3 trinn
- Maksimalt 1 person på stigen
- Ber ikkje tungt utstyr opp (bruk tau)
- Maksimum 1 times arbeid

Kontroll før bruk:
- Ingen skadar (sprekker, bøygde trinn)
- Rein (ikkje gjørme, olje)
- Låsemekanismar fungerer (på skuvestige)

Vanlege feil:
- For bratt vinkel (stigen glir ut)
- For låg vinkel (stigen veltar bakover)
- Står på øvste trinn
- Strekkjer seg til sida
- Arbeider lenge på stige (bruk stillas!)

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Stillastypar: Fasadestillas, rullestillas, tårnstillas, hengjestillas og arbeidsbukk.
- Kollektiv vs. individuell sikring: Rekkverk/nett vernar alle, medan sele og line er personleg fallsikring.
- Fallsikringsutstyr: Sele fordeler kreftene, og forankringspunkt må tåle minst 10 kN.
- Fotlist: 15 cm kant hindrar verktøy i å falle ned.

Nøkkelomgrep