3.2 Cambios de tiempos verbales - Tidsendringer

Ett skritt tilbake i tid

I forrige kapittel holdt vi innledningsverbet i presens, og da var alt enkelt — tidsformene fikk stå i fred. Men hva skjer når du gjengir noe etterpå, når selve refereringen ligger i fortiden? Da begynner verbene å bevege seg.

Tenk deg at en venn i går sa: «Estoy bien» — «jeg har det bra». Når du i dag forteller om det, blir det ikke Dijo que está bien, men Dijo que estaba bien — «han sa at han hadde det bra». Presens está ble til imperfektum estaba. Hele bisetningen tok ett skritt bakover i tid.

Dette er den viktigste regelen i indirekte tale: når innledningsverbet står i fortid — dijo, contó, explicó — skyves alle tidsformene ett steg bakover. I dette kapittelet skal vi kartlegge alle skiftene systematisk, og vi skal se at også tids- og stedsord som hoy, mañana og aquí må endres med.

De fire store skiftene

La oss sette opp systemet. Når innledningsverbet er i fortid, gjelder fire hovedskift. Presens blir imperfektum: «Tengo hambre» blir Dijo que tenía hambre (han sa at han var sulten), og «Estoy cansada» blir Dijo que estaba cansada. Perfektum blir pluskvamperfektum: «He terminado» blir Dijo que había terminado (han sa at han hadde fullført). Det samme gjelder preteritum, som også går til pluskvamperfektum.

Futur blir kondisjonalis: «Vendré mañana» blir Dijo que vendría al día siguiente (han sa at han ville komme dagen etter), og «Iré al cine» blir Dijo que iría al cine. Og til slutt: imperativ blir imperfekt konjunktiv. En befaling som «¡Ven aquí!» blir til Le dijo que viniera allí (han ba ham komme dit), og «¡Estudia más!» blir Le dijo que estudiara más.

Legg merke til logikken bak alt: hver tidsform trekkes ett hakk lenger inn i fortiden. Det som var nåtid, blir bakgrunn (imperfektum); det som var avsluttet, blir enda tidligere (pluskvamperfektum); det som pekte framover, blir et betinget framtidsblikk sett fra fortiden (kondisjonalis). Når du har dette mønsteret under huden, kan du gjengi hva som helst noen har sagt.

Tid og sted må flytte med

Det er ikke bare verbene som beveger seg når du gjengir noe fra fortiden — også tids- og stedsuttrykkene må endres. Det gir mening hvis du tenker etter: hvis María i går sa «jeg kommer i morgen», så er ikke «i morgen» lenger i morgen når du gjengir det senere. Du må flytte referansepunktet.

Mønsteret er fast. Hoy (i dag) blir til ese día eller aquel día (den dagen). Mañana (i morgen) blir til al día siguiente (dagen etter). Ayer (i går) blir til el día anterior (dagen før). Esta semana blir til esa semana, og el próximo año (neste år) blir til el año siguiente (året etter). Stedsord skifter også: aquí (her) blir til allí (der), og pekeordet este (denne) blir til ese eller aquel (den).

Sett det sammen med verbskiftet, og du får et fullstendig bilde: «Vendré mañana a esta casa» blir til Dijo que vendría al día siguiente a esa casa (han sa at han ville komme dagen etter til det huset). Her ser du alt på en gang — futur til kondisjonalis (vendría), mañana til al día siguiente, og esta til esa. Huskeregelen for hele kapittelet er den samme: med fortid i hovedsetningen skyves alt — verb, tid og sted — ett steg bakover.

Oppsummering

Vi lærte den viktigste regelen i indirekte tale: når innledningsverbet står i fortid (dijo, contó, explicó), skyves alt ett steg bakover. De fire store tidsskiftene er: presens blir imperfektum (estaba), perfektum og preteritum blir pluskvamperfektum (había comido), futur blir kondisjonalis (vendría), og imperativ blir imperfekt konjunktiv (viniera).

Men verbene reiser ikke alene. Også tids- og stedsuttrykk må flytte med: hoy blir ese día, mañana blir al día siguiente, ayer blir el día anterior, aquí blir allí og este blir ese. Sett alt sammen, og en setning som «Vendré mañana a esta casa» blir til Dijo que vendría al día siguiente a esa casa. Husk hovedregelen: fortid i hovedsetningen skyver verb, tid og sted ett hakk bakover.