5.1 Introduksjon til programmering

Grunnleggjande programmering

Programmering handlar om å gi presise instruksjonar til ei datamaskin. I teknologi og forskingslære brukar vi programmering til å samle inn data frå sensorar, analysere måleresultat, styre elektroniske kretsar og automatisere prosessar.

I dette kapittelet lærer du det aller mest grunnleggjande: korleis du lagrar informasjon i variablar, kva for datatypar som finst, korleis du brukar operatorar til å utføre utrekningar, og korleis du kommuniserer med brukaren gjennom input og print. Vi brukar programmeringsspråket Python, som er mykje brukt i forsking, datavitskap og teknologiutvikling.

Etter dette kapittelet vil du kunne skrive enkle program som tek inn data, gjer utrekningar og presenterer resultat.

Variablar i praksis

Variablar kan endrast undervegs i programmet – difor namnet «variabel». Du kan tildele ein ny verdi til ein eksisterande variabel:

temperatur = 20.0    # Oppretter variabelen
print(temperatur)    # Skriver ut: 20.0

temperatur = 23.5    # Endrer verdien
print(temperatur)    # Skriver ut: 23.5

Du kan òg bruke verdien i ein variabel til å rekne ut ein ny verdi:

radius = 5.0
areal = 3.14159 * radius * radius
print(areal)  # Skriver ut: 78.53975

Det er viktig å forstå at = i Python ikkje tyder «er lik» slik det gjer i matematikk. Det tyder «tilordne verdien til høgre til variabelen til venstre». Uttrykket x = x + 1 er heilt lovleg i Python – det tyder «ta den noverande verdien av x, legg til 1, og lagre resultatet tilbake i x».

Typekonvertering

Nokre gonger treng du å konvertere mellom datatypar. Dei vanlegaste konverteringsfunksjonane er:

heltall = int(3.7)        # Gir 3 (kutter desimalene)
desimal = float(5)        # Gir 5.0
tekst = str(42)           # Gir "42"
tall = int("17")          # Gir 17

Typekonvertering er spesielt viktig når vi brukar input()-funksjonen, fordi han alltid returnerer ein streng – sjølv om brukaren skriv inn eit tal:

alder_tekst = input("Hvor gammel er du? ")  # Returnerer streng
alder = int(alder_tekst)                     # Konverterer til heltall
print("Om 10 år er du", alder + 10)

Dersom du prøver å konvertere noko som ikkje gir meining, f.eks. int("hei"), får du ei feilmelding (ValueError).

Operatorar for strengar

Nokre operatorar fungerer òg på tekststrengar:

fornavn = "Ola"
etternavn = "Nordmann"

fullt_navn = fornavn + " " + etternavn    # Sammenslåing (konkatenering)
print(fullt_navn)   # Ola Nordmann

linje = "-" * 20    # Repetisjon
print(linje)        # --------------------

f-strengar er ein praktisk måte å setje inn variablar i tekst på:

temperatur = 22.5
sted = "Oslo"
print(f"Temperaturen i {sted} er {temperatur} grader.")
# Skriver ut: Temperaturen i Oslo er 22.5 grader.

Du kan òg formatere tal inne i f-strengar. For å vise desimaltal med eit bestemt tal på desimalar brukar du kolon og formatkode:

pi = 3.14159265
print(f"Pi avrundet: {pi:.2f}")  # Pi avrundet: 3.14

Oppsummering – Grunnleggjande programmering

I dette kapittelet har du lært dei mest grunnleggjande byggjesteinane i Python: