4.1 Teknisk tegning og tegneregler

Introduksjon til teknisk teikning

Teknisk teikning er det universelle språket til industrien. Ei teikning formidlar nøyaktig informasjon om korleis eit produkt skal sjå ut og produserast.

Kvifor tekniske teikningar?
- Eintydig kommunikasjon mellom designar og produsent
- Internasjonalt forståeleg (standardisert)
- Dokumentasjon for kvalitetskontroll
- Juridisk bindande ved kontraktar
- Grunnlag for utrekningar og planlegging

Standardar:
- NS-EN ISO-standardar: Norsk/europeisk versjon av ISO
- ISO 128: Generelle prinsipp
- ISO 129: Målsetjing
- ISO 1101: Geometriske toleransar

Teikningstypar:
- Samanstillingsteikning: Viser delane sette saman
- Detaljteikning: Ein enkelt del med alle mål
- Skjematisk teikning: Prinsippskisser, koplingsdiagram
- Frihandsskisse: Rask kommunikasjon av idear

Teikningsformat:
A-seriar (A4, A3, A2, A1, A0)
- A4: 210 × 297mm
- A3: 297 × 420mm (dobbelt A4)
- Tittelfelt alltid nedst til høgre

Linjetypar og linjetjukkleikar

Linjetjukkleikar:
- Tjukk linje: 0,5-0,7mm
- Medium linje: 0,35mm
- Tynn linje: 0,18-0,25mm

Linjetypar og bruk:

Samanhengande tjukk (A):
Synlege kantar og konturar.

Samanhengande tynn (B):
Mållinjer, hjelpelinjer, skravering.

Stipla tynn (E):
Skjulte kantar (bak overflata).

Strek-prikk tynn (G):
Senterlinjer, symmetrilinjer.

Strek-prikk-prikk (J):
Omriss av tilstøytande delar, alternativ.

Frihand (C):
Brotlinjer for lange emne.

Prioritering:
Når linjer overlappar:
1. Synleg kontur (A)
2. Skjult kontur (E)
3. Snittplan (G)
4. Senterlinje (G)

Døme - Linjehierarki:
Eit hol i ei plate:
- Holkanten er synleg kontur (tjukk hel)
- Senterlinjene er strek-prikk (tynn)
- Bak plata er kanten skjult (stipla tynn)

Målsetjing

Mål angir dimensjonar og avstandar på teikninga.

Grunnreglar:
- Alle mål i millimeter (mm) utan nemning
- Kvart mål blir angitt berre éin gong
- Mål blir plasserte utanfor konturen
- Mållinjer skal ikkje krysse
- Nok mål for eintydig produksjon

Måleelement:
- Mållinje: Tynn linje med pilar
- Hjelpelinje: Frå emnet til mållinja
- Måltal: Dimensjonen

Plassering av måltal:
- Over horisontal mållinje
- Til venstre for vertikal mållinje
- Alltid leseleg nedanfrå eller frå høgre

Målsetjingsmetodar:

Kjedemålsetjing:
Mål etter kvarandre, toleransar blir akkumulerte.

Parallellmålsetjing:
Alle mål frå same referanse, best for toleransar.

Koordinatmålsetjing:
X- og Y-koordinatar frå nullpunkt.

Diameter og radius:
- Ø: Diameter (full sirkel)
- R: Radius (sirkelbogane)
- SR: Sfærisk radius
- SØ: Sfærisk diameter

Døme - Målsetjing av plate:
100 × 50mm plate med Ø10 hol i senter:
- Ytre mål: 100 og 50 (parallellmålsetjing)
- Hol: Ø10, plassert 50 frå venstre, 25 frå botn

Teikningsformat og tittelfelt

Teikningsramme:
- 10mm ramme frå papirkant (A4/A3)
- 20mm ramme på større format
- Innklippingsmerke i hjørna

Tittelfelt (ISO 7200):
Blir plassert nedst til høgre.

Obligatorisk informasjon:
- Firmanamn/skule
- Teikningsnummer
- Nemning (kva delen heiter)
- Målestokk
- Dato og revisjon
- Teikna av/godkjend av
- Materiale
- Tal
- Projeksjonsmåte-symbol

Målestokk:
- 1:1 - Full storleik
- 2:1 - Forstørra (dobbel)
- 1:2 - Forminska (halv)
- 1:5, 1:10, 1:20 - Større objekt
- 5:1, 10:1 - Små objekt

Revisjonstabell:
Loggar endringar i teikninga.
- Rev.nummer
- Dato
- Endring
- Signatur

Stykkliste (for samanstillingar):
- Posisjonsnummer
- Tal
- Nemning
- Delenummer/teikningsnummer
- Materiale
- Merknader