Kortsiktig og langsiktig gjeld, leverandørgjeld, lån og avsetninger.
Gjeld i balansen
Gjeld representerer forpliktingane til verksemda — beløp ho skuldar til andre. Gjeld er finansiering frå eksterne kjelder (framandkapital) og blir delt inn i langsiktig gjeld og kortsiktig gjeld.
Skiljet mellom kortsiktig og langsiktig er viktig for å vurdere likviditeten til verksemda (evna til å betale kortsiktige forpliktingar) og soliditeten (langsiktig finansiell styrke).
I dette kapittelet skal du lære:
- Skilnaden mellom kortsiktig og langsiktig gjeld
- Vanlege gjeldspostar i balansen
- Korleis lån og avdrag blir behandla rekneskapsmessig
- Avsetjingar for forpliktingar
- Pantelån og banklån med lang nedbetalingstid
- Obligasjonslån
- Pensjonsforpliktingar
- Utsett skatt
Kortsiktig gjeld er gjeld med forfall innan eitt år:
- Leverandørgjeld (skuldige beløp for varer/tenester)
- Skuldig skattetrekk og arbeidsgjevaravgift
- Betalbar skatt (skuldig skatt for inneverande år)
- Skuldig meirverdiavgift
- Avdrag på langsiktig lån neste år
- Påløpte kostnader (feriepengar, renter)
Lån og avdrag
Når ei verksemd tek opp eit langsiktig lån, er hovuddelen langsiktig gjeld. Men den delen av lånet som forfell til betaling innan neste år (neste avdrag) skal klassifiserast som kortsiktig gjeld.
Serielån har like store avdrag og synkande renter:
Annuitetslån har like store terminbeløp (avdrag + renter), der avdragsdelen aukar og rentedelen søkk over tid.
Nordfjord Industri AS tok opp eit serielån på 2 000 000 kr 01.01.2023 med 10 års nedbetalingstid og årlege avdrag. Renta er 5 % per år. Korleis blir lånet ført i balansen per 31.12.2023, og kva er rentekostnaden for 2023?
Betalt avdrag i 2023: 200 000 kr
Restlån per 31.12.2023: kr
Klassifisering i balansen per 31.12.2023:
- Langsiktig gjeld: kr
- Kortsiktig gjeld (avdrag neste år): 200 000 kr
Rentekostnad for 2023:
Rente blir rekna på gjennomsnittleg lån (eller startsaldo):
Rentekostnaden (100 000 kr) blir ført i resultatrekneskapen. Eventuell skuldig rente per 31.12 blir ført som kortsiktig gjeld.
Leverandørgjeld
Leverandørgjeld er beløp verksemda skuldar leverandørane sine for varer og tenester mottekne på kreditt. Leverandørgjeld er alltid kortsiktig gjeld, typisk med betalingsfrist 30 dagar.
Døme på leverandørgjeld i praksis:
- Faktura frå vareleverandør med 30 dagars betalingsfrist
- Faktura frå rekneskapsførar
- Faktura frå straumleverandør
Leverandørgjeld aukar når verksemda mottek ein faktura og blir redusert når fakturaen blir betalt.
Avsetjingar for forpliktingar
Avsetjingar er gjeld der beløpet eller forfallstidspunktet er usikkert. Verksemda veit at forpliktinga eksisterer, men veit ikkje nøyaktig kor mykje ho vil koste eller når ho forfell.
Døme på avsetjingar:
- Garantiavsetjing: Overslag over kostnad for garantiforpliktingar på selde produkt
- Pensjonsforpliktingar: Framtidige pensjonsutbetalingar til tilsette
- Miljøforpliktingar: Overslag over kostnader for opprydding etter forureining
- Tvisteavsetjing: Overslag over tap i pågåande rettssaker
Ei avsetjing skal innreknast når: (1) det er sannsynleg at forpliktinga vil føre til utbetaling, og (2) beløpet kan estimerast påliteleg.
Omsetninga i 2024 var 15 000 000 kr.
Garantiavsetjing:
I balansen per 31.12.2024 blir 300 000 kr ført som avsetjing for garantiforpliktingar (kortsiktig eller langsiktig avhengig av garantitida). Beløpet blir ført som kostnad i resultatrekneskapen.
Avsetjing er ei forplikting der beløpet og/eller forfallstidspunktet er usikkert (t.d. garantiforplikting der ein ikkje veit nøyaktig kor mange kundar som vil reklamere).
Kva for ein av desse er ein kortsiktig gjeldspost?
Bergseng AS tok opp eit serielån på 1 500 000 kr 01.01.2024 med 5 års nedbetalingstid og årlege avdrag. Renta er 6 % per år. a) Rekn ut årleg avdrag. b) Set opp ein avdragsplan med renter, avdrag og restlån for alle 5 år. c) Klassifiser gjelda i balansen per 31.12.2024.
Eit selskap har eit langsiktig lån med restgjeld 800 000 kr og årlege avdrag på 200 000 kr. Korleis blir dette klassifisert i balansen?
Montasjen AS har følgjande gjeldspostar per 31.12: Pantelån (restgjeld 3 200 000 kr, årleg avdrag 400 000 kr), leverandørgjeld 280 000 kr, skuldig skattetrekk 145 000 kr, skuldig arbeidsgjevaravgift 85 000 kr, skuldig meirverdiavgift 190 000 kr, garantiavsetjing 120 000 kr. Klassifiser gjelda og rekn ut sum kortsiktig og langsiktig gjeld.
Kystservice AS har følgjande informasjon per 31.12.2024: Sum eigedelar 5 800 000 kr, eigenkapital 2 100 000 kr. Dei har serielån med restgjeld 2 400 000 kr (årleg avdrag 300 000 kr, rente 5,5 %), leverandørgjeld 450 000 kr, skuldig skattetrekk 210 000 kr, skuldige feriepengar 340 000 kr. a) Kontroller at balanselikninga stemmer. b) Rekn ut gjeldsgrad (gjeld / eigenkapital). c) Rekn ut likviditetsgrad 1 (omløpsmidlar / kortsiktig gjeld), gitt at omløpsmidlane utgjer 2 200 000 kr. d) Vurder den finansielle stillinga til verksemda.
Oppsummering av kapittel 4.4
- Gjeld blir delt inn i langsiktig gjeld (forfall > 1 år) og kortsiktig gjeld (forfall < 1 år).
- Avdrag neste år på langsiktig lån skal omklassifiserast til kortsiktig gjeld.
- Leverandørgjeld, skuldig skatt, avgifter og feriepengar er typisk kortsiktig gjeld.
- Avsetjingar er forpliktingar med usikkert beløp eller tidspunkt (garanti, pensjon, miljø).
- Serielån har like avdrag og synkande renter; annuitetslån har like terminbeløp.
- Gjeldsgrad (gjeld / EK) og likviditetsgrad (omløpsmidlar / kortsiktig gjeld) er viktige nøkkeltal.
Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.