5.1 Likviditetsstyring

Likviditetsstyring

Ei verksemd kan ha gode resultat og positiv eigenkapital, men likevel gå konkurs. Korleis? Svaret ligg i likviditet – evna til å betale rekningane når dei forfell. God likviditetsstyring er avgjerande for alle bedrifter.

Kva er likviditet?

Likviditet skildrar kor raskt eigedelar kan gjerast om til kontantar, eller kor lett ei bedrift kan betale dei kortsiktige forpliktingane sine.

Høg likviditet: Bedrifta har mykje kontantar eller omløpsmidlar som raskt kan omsetjast til kontantar (kundefordringar, varelager).

Låg likviditet: Bedrifta har lite kontantar og mange anleggsmidlar som ikkje kan seljast raskt (bygningar, maskiner).

Betalingsevne

Betalingsevne er evna bedrifta har til å betale forpliktingane sine når dei forfell. Dette blir målt ved å samanlikne omløpsmidlar (som raskt kan bli kontantar) med kortsiktig gjeld.

God betalingsevne: Omløpsmidlar > Kortsiktig gjeld
Dårleg betalingsevne: Omløpsmidlar < Kortsiktig gjeld

For å vurdere betalingsevna bruker vi likviditetstal (nøkkeltal).

Likviditetsgrad 1

Likviditetsgrad 1 (LG1) viser forholdet mellom alle omløpsmidlar og kortsiktig gjeld:

$$\text{Likviditetsgrad 1} = \frac{\text{Omløpsmidlar}}{\text{Kortsiktig gjeld}} \times 100\%$$

Tommelfingerregel:
- LG1 > 200%: Svært god likviditet
- LG1 = 150-200%: God likviditet
- LG1 = 100-150%: Akseptabel likviditet
- LG1 < 100%: Dårleg likviditet (fare for betalingsproblem)

Ein LG1 på 200% betyr at bedrifta har dobbelt så mykje omløpsmidlar som kortsiktig gjeld.

Likviditetsgrad 2

Likviditetsgrad 2 (LG2) gir eit strengare mål på likviditet ved å ekskludere varelager. Varelager kan vere vanskeleg å selje raskt, særleg i dårlege tider.

$$\text{Likviditetsgrad 2} = \frac{\text{Omløpsmidlar} - \text{Varelager}}{\text{Kortsiktig gjeld}} \times 100\%$$

Tommelfingerregel:
- LG2 > 100%: God likviditet
- LG2 = 80-100%: Akseptabel likviditet
- LG2 < 80%: Svak likviditet

LG2 blir òg kalla «syretest» fordi han testar om bedrifta tåler ein «sur» marknad der varer ikkje blir selde.

Tolking av likviditetstal

Likviditetstal må tolkast i kontekst:

Bransjeavhengig: Daglegvarebutikkar kan operere med lågare likviditet fordi dei sel varer svært raskt. Entreprenørfirma treng høgare likviditet fordi dei ofte må vente lenge på betaling.

Sesongvariasjonar: Mange bedrifter har store svingingar i likviditet gjennom året (julesal, byggjesommar).

Vekstfase: Oppstartsbedrifter har ofte lågare likviditet fordi dei investerer mykje.

Trend: Ein synkande likviditet over tid er eit varselsignal, sjølv om tala framleis er akseptable.

Korleis forbetre likviditeten?

Kortsiktige tiltak:
- Raskare innkrevjing av kundefordringar
- Redusere varelageret
- Utsetje betalingar til leverandørar (innanfor betalingsfristane)
- Ta opp kortsiktig lån (kassakreditt)

Langsiktige tiltak:
- Auke eigenkapitalen (nye eigarar, tilbakehalde overskot)
- Refinansiere kortsiktig gjeld til langsiktig gjeld
- Selje unødvendige anleggsmidlar
- Forbetre lønnsemda

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Likviditet: Kor raskt eigedelar kan gjerast om til kontantar, og evna til å betale kortsiktig gjeld.
- Betalingsevne: Blir målt ved å samanlikne omløpsmidlar med kortsiktig gjeld.
- Likviditetsgrader: LG1 (alle omløpsmidlar) og LG2 (utan varelager).
- Forbetring: Raskare innkrevjing, lågare varelager og kortsiktig finansiering betrar likviditeten.

Viktige formlar

Nøkkelomgrep