6.3 Dekningsbidrag og nullpunkt | Økonomi og ledelse

Dekningsbidragsanalyse, dekningsgrad og break-even-beregning.

24 min

7 oppgaver

DekningsbidragDekningsgradNullpunktanalyse

Du leser den tradisjonelle versjonen

Din fremgang i kapitlet

0 / 7 oppgaver

Dekningsbidrag og nullpunkt

Kor mange einingar må ei bedrift selje for å gå i null? Og kor mykje bidreg kvart einskilt sal til å dekkje dei faste kostnadene? Dekningsbidragsanalyse gjev svar på desse viktige spørsmåla. Det er eitt av dei mest brukte verktøya i bedriftsøkonomien.

I dette kapittelet skal du lære:
- Kva dekningsbidrag per eining er og korleis det blir rekna ut
- Kva totalt dekningsbidrag og dekningsgrad er
- Korleis finne nullpunktet (break-even)
- Nullpunktsomsetning og nullpunktsmengd

Dekningsbidrag (DB)

DB_{\text{per enhet}} = \text{Salgspris} - VK_{\text{per enhet}}

✏️Eksempel: Dekningsbidrag per eining

Ei bedrift sel lamper til kr 350 per stykk. Variabel kostnad per lampe er kr 140 (materialar, emballasje, frakt). Kva er dekningsbidraget per lampe?

DB = 350 - 140 = 210

kr per lampe

Kvar selde lampe bidreg med kr 210 til å dekkje dei faste kostnadene. Etter at alle faste kostnader er dekte, går kr 210 per lampe rett til overskot.

📝Oppgave 1

Ein butikk sel jakker til kr 1 200 per stykk. Variabel kostnad per jakke er kr 680. Kva er dekningsbidraget per jakke?

Totalt dekningsbidrag og resultat

Når vi gangar dekningsbidrag per eining med talet på selde einingar, får vi totalt dekningsbidrag (TDB). Resultatet finn vi ved å trekkje frå dei faste kostnadene:

$TDB = DB_{\text{per enhet}} \times \text{antall solgt}$

$\text{Resultat} = TDB - FK$

Dersom TDB er større enn FK, går bedrifta med overskot. Dersom TDB er mindre enn FK, går bedrifta med underskot.

Dekningsgrad (DG)

DG = \frac{DB_{\text{per enhet}}}{\text{Salgspris}} \times 100\,\%

✏️Eksempel: TDB, resultat og dekningsgrad

Lampebedrifta frå førre eksempel har FK = kr 420 000 per år. Dei sel 3 000 lamper. DB per lampe er kr 210. Rekn ut totalt dekningsbidrag, resultat og dekningsgrad.

Totalt dekningsbidrag:

TDB = 210 \times 3\,000 = 630\,000

Resultat:
$\text{Resultat} = 630\,000 - 420\,000 = 210\,000$ kr (overskot)

Dekningsgrad:
$\displaystyle DG = \frac{210}{350} \times 100\,\% = 60\,\%$

60 % av kvar omsette krone bidreg til å dekkje faste kostnader og overskot.

📝Oppgave 2

Ein sykkelbutikk sel syklar til kr 8 000 per stykk. Variabel kostnad per sykkel er kr 5 200. Dei faste kostnadene er kr 560 000 per år og dei sel 250 syklar.

Rekn ut dekningsbidrag per sykkel.

Rekn ut totalt dekningsbidrag og resultat.

Rekn ut dekningsgraden.

Løs oppgaven Tren

Nullpunktet (break-even) er det punktet der inntektene er akkurat like store som kostnadene — bedrifta verken tener eller taper pengar. Vi kan rekne ut dette på to måtar:

Nullpunktsmengd — kor mange einingar må seljast?

$\text{Nullpunktsmengde} = \frac{FK}{DB_{\text{per enhet}}}$

Nullpunktsomsetning — kor stor omsetning trengst?

$\text{Nullpunktsomsetning} = \frac{FK}{DG} = \frac{FK \times 100}{DG\,\%}$

✏️Eksempel: Nullpunktsutrekning

Lampebedrifta har FK = kr 420 000, DB per lampe = kr 210 og DG = 60 %. Rekn ut nullpunktsmengd og nullpunktsomsetning.

Nullpunktsmengd:

\displaystyle \frac{420\,000}{210} = 2\,000

lamper

Nullpunktsomsetning:
$\displaystyle \frac{420\,000}{0{,}60} = 700\,000$ kr

Bedrifta må selje minst 2 000 lamper (tilsvarande kr 700 000 i omsetning) for å gå i null. Kvart sal ut over dette gjev kr 210 rett i overskot.

📝Oppgave 3

Ei bedrift har faste kostnader på kr 300 000 og dekningsbidrag per eining på kr 150. Kva er nullpunktsmengda?

📝Oppgave 4

Ei bedrift har ein dekningsgrad på 40 % og faste kostnader på kr 800 000. Rekn ut nullpunktsomsetninga.

Tryggleiksmarginen viser kor mykje salet kan falle før bedrifta hamnar i minus. Han blir rekna ut som faktisk omsetning minus nullpunktsomsetning. Eksempel: Omsetning kr 1 000 000, nullpunktsomsetning kr 700 000. Tryggleiksmargin:

1\,000\,000 - 700\,000 = 300\,000

kr, eller 30 % av omsetninga. Jo høgare tryggleiksmargin, desto meir robust er bedrifta.

📝Oppgave 5

Ein kafé sel ein kopp spesialkaffi til kr 65. Variabel kostnad per kopp er kr 20. Dei faste kostnadene er kr 270 000 per år.

Rekn ut dekningsbidrag per kopp og dekningsgrad.

Rekn ut nullpunktsmengd og nullpunktsomsetning.

Kaféen sel 8 500 koppar per år. Rekn ut resultatet og tryggleiksmarginen.

📝Oppgave 6

Ei bedrift vurderer å senke prisen frå kr 500 til kr 400 for å auke salet. Variable kostnader er kr 250 per eining og faste kostnader er kr 500 000. Noverande sal er 3 000 einingar.

Rekn ut noverande nullpunktsmengd og resultat.

Rekn ut ny nullpunktsmengd med redusert pris.

Kor mange einingar må seljast med ny pris for å oppnå same resultat som i dag (kr 250 000)?

📝Oppgave 7

Kvifor aukar nullpunktsmengda når salsprisen blir redusert (med uendra kostnader)?

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Dekningsbidrag per eining = salspris − variabel kostnad per eining
- Totalt dekningsbidrag = DB per eining × tal på selde
- Resultat = TDB − faste kostnader
- Dekningsgrad = (DB / salspris) × 100 %
- Nullpunktsmengd = FK / DB per eining
- Nullpunktsomsetning = FK / DG
- Tryggleiksmargin = faktisk omsetning − nullpunktsomsetning

Nøkkelomgrep

Omgrep	Forklaring
Dekningsbidrag (DB)	Salspris minus variabel kostnad
Dekningsgrad (DG)	DB i prosent av salsprisen
Nullpunkt (break-even)	Punktet der inntekter = kostnader
Tryggleiksmargin	Kor mykje salet kan falle før underskot

Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.