Tilbake
1.3
Bidragskalkulasjon

1.3 Bidragskalkulasjon

Alle fag for VG3

Dekningsbidrag, dekningsgrad og nullpunkt.

20 min
6 oppgaver
DekningsbidragDekningsgradNullpunkt
Du leser den tradisjonelle versjonen
Din fremgang i kapitlet
0 / 6 oppgaver

Bidragsmetoden - eit alternativ til sjølvkost

Medan sjølvkostmetoden fordeler alle kostnader på produkta, tek bidragsmetoden ei anna tilnærming. Her ser vi berre på dei variable kostnadene per produkt og reknar ut kor mykje kvart produkt bidreg til å dekkje dei faste kostnadene og gje forteneste.

Bidragsmetoden er spesielt nyttig for kortsiktige avgjerder, til dømes om verksemda bør ta imot ein ekstraordre, eller kva for produkt ein bør satse på ved avgrensa kapasitet.

Dekningsbidrag (DB)
Dekningsbidrag er differansen mellom salsinntekt og variable kostnader. Det viser kor mykje produktet bidreg til å dekkje dei faste kostnadene og gje forteneste.

Dekningsbidrag per eining (DB)=Salspris−Variable kostnader per eining\text{Dekningsbidrag per eining (DB)} = \text{Salspris} - \text{Variable kostnader per eining}

Totalt dekningsbidrag (TDB)=Totale salsinntekter−Totale variable kostnader\text{Totalt dekningsbidrag (TDB)} = \text{Totale salsinntekter} - \text{Totale variable kostnader}

Resultat=TDB−Faste kostnader\text{Resultat} = \text{TDB} - \text{Faste kostnader}

Så lenge DB per eining er positivt, bidreg kvart selde produkt til å dekkje dei faste kostnadene.

✏️Døme 1: Dekningsbidrag

Ei verksemd sel eit produkt for 500 kr per eining. Variable kostnader er 300 kr per eining. Faste kostnader er 400 000 kr per år. Verksemda sel 3 000 einingar.

Rekn ut dekningsbidrag per eining, totalt dekningsbidrag og resultatet.

Dekningsbidrag per eining:
DB = 500 - 300 = 200 kr

Totalt dekningsbidrag:
TDB = 3 000 ×\times 200 = 600 000 kr

Resultat:
Resultat = TDB - FK = 600 000 - 400 000 = 200 000 kr (overskot)

Dekningsgrad

Dekningsgraden fortel oss kor stor del av salsinntekta som er dekningsbidrag. Han vert uttrykt i prosent og er eit nyttig nøkkeltal for å samanlikne lønnsemda til ulike produkt.

Dekningsgrad (DG)
Dekningsgrad er dekningsbidraget uttrykt som prosent av salsinntekta.

DG=DB per einingSalspris per eining×100%\text{DG} = \frac{\text{DB per eining}}{\text{Salspris per eining}} \times 100\%

Ein høg dekningsgrad tyder at ein stor del av salsinntekta bidreg til å dekkje faste kostnader og forteneste. Ein dekningsgrad på 40 % tyder at for kvar krone i sal går 40 øre til dekning.

✏️Døme 2: Dekningsgrad

Rekn ut dekningsgraden for følgjande produkt:
- Produkt A: Salspris 800 kr, variable kostnader 480 kr
- Produkt B: Salspris 1 200 kr, variable kostnader 900 kr

Kva for produkt har best dekningsgrad?

Produkt A:
DB = 800 - 480 = 320 kr
DG = 320 / 800 ×\times 100 % = 40 %

Produkt B:
DB = 1 200 - 900 = 300 kr
DG = 300 / 1 200 ×\times 100 % = 25 %

Produkt A har best dekningsgrad (40 % mot 25 %). Sjølv om produkt B har høgare salspris, er ein større del av prisen bunden opp i variable kostnader. For kvar krone i sal gjev produkt A 40 øre til dekning, mot berre 25 øre for produkt B.

Nullpunktsanalyse

Nullpunktet (break-even) er det produksjons- og salsvolumet der verksemda korkje tener eller taper pengar. Ved nullpunktet er det totale dekningsbidraget akkurat stort nok til å dekkje dei faste kostnadene.

For leiinga er det viktig å vite kor mykje som må seljast for å gå i null, og kor stor tryggleiksmargin verksemda har - altså avstanden mellom faktisk sal og nullpunktet.

Nullpunkt (break-even)
Nullpunktet er det volumet der resultat = 0, altså der totalt dekningsbidrag = faste kostnader.

I talet på einingar:
Nullpunkt (einingar)=Faste kostnaderDB per eining\text{Nullpunkt (einingar)} = \frac{\text{Faste kostnader}}{\text{DB per eining}}

I salskroner:
Nullpunkt (kr)=Faste kostnaderDekningsgrad (som desimaltal)\text{Nullpunkt (kr)} = \frac{\text{Faste kostnader}}{\text{Dekningsgrad (som desimaltal)}}

Tryggleiksmargin:
SM=Faktisk sal−NullpunktsalFaktisk sal×100%\text{SM} = \frac{\text{Faktisk sal} - \text{Nullpunktsal}}{\text{Faktisk sal}} \times 100\%

Under nullpunktet går verksemda med underskot. Over nullpunktet tener verksemda pengar.

✏️Døme 3: Nullpunktsanalyse

Ei verksemd har salspris 400 kr per eining, variable kostnader 240 kr per eining og faste kostnader 320 000 kr per år.

a) Rekn ut nullpunktet i talet på einingar
b) Rekn ut nullpunktet i salskroner
c) Kva blir resultatet ved sal av 2 500 einingar?

a) Nullpunkt i einingar:
DB per eining = 400 - 240 = 160 kr
Nullpunkt = 320 000 / 160 = 2 000 einingar

b) Nullpunkt i salskroner:
DG = 160 / 400 = 0,40 = 40 %
Nullpunkt = 320 000 / 0,40 = 800 000 kr

Kontroll: 2 000 einingar ×\times 400 kr = 800 000 kr

c) Resultat ved 2 500 einingar:
TDB = 2 500 ×\times 160 = 400 000 kr
Resultat = 400 000 - 320 000 = 80 000 kr (overskot)

Verksemda sel 500 einingar over nullpunktet. Tryggleiksmarginen er 500 / 2 500 = 20 %.

Oppgaver

Lett2 oppgaver
1.3.1
1.3.3Opplasting
Medium3 oppgaver
1.3.2
1.3.4Opplasting
1.3.5Opplasting
Vanskelig1 oppgave
1.3.6Opplasting

Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.