1.2 Figurativ tegning – kropp og bevegelse

Figurativ teikning -- kropp og rørsle

Menneskekroppen har fascinert kunstnarar til alle tider. Frå dei fyrste holeteikningane til meisterverka i renessansen og moderne teikneseriar -- evna til å teikne menneske er ein grunnleggjande ferdigheit i mange kunstformer. Men å teikne kroppen er òg noko av det vanskelegaste vi kan gjere med blyant og papir.

I 8. klasse jobba du med grunnleggjande teikneteknikkar, proporsjonar og skisser. No tek vi steget vidare til figurativ teikning, der vi konsentrerer oss om menneskekroppen. Du skal lære om anatomiske proporsjonar, øve på rask kroki-teikning og utforske korleis du fangar rørsle på papiret. Målet er ikkje å teikne fotorealistisk, men å forstå oppbygginga til kroppen godt nok til å gjere teikningane dine truverdige og uttrykksfulle.

Proporsjonar -- måla til kroppen

For å teikne kroppen truverdig treng du å forstå proporsjonane -- storleiksforholda mellom delane av kroppen. Allereie i antikkens Hellas utvikla skulptøren Polykleitos eit system for ideelle kroppsproporsjonar.

Den klassiske 8-hovuds-regelen:
Ein vaksen kropp er omtrent 8 hovudhøgder lang. Dette er eit idealisert mål som blir brukt mykje i kunst og motedesign. I verkelegheita er dei fleste vaksne rundt 7--7,5 hovudhøgder.

- 1 hovudhøgd: Frå issen til haka
- 2 hovudhøgder: Ned til brystet/brystvortene
- 3 hovudhøgder: Ned til navlen
- 4 hovudhøgder: Ned til skrittet -- dette er midtpunktet av kroppen
- 5 hovudhøgder: Ned til midt på låret
- 6 hovudhøgder: Ned til kneet
- 7 hovudhøgder: Ned til midt på leggen
- 8 hovudhøgder: Ned til føtene

Viktige proporsjonshint:
- Skuldrene er ca. 2--3 hovudhøgder breie (breiare for menn enn kvinner)
- Armane med utstrekte fingrar når ned til midt på låret
- Olbogen er på linje med navlen
- Fingertuppane er på linje med midt på låret
- Foten er omtrent like lang som underarmen

Barn har andre proporsjonar:
- Eit nyfødt barn er ca. 4 hovudhøgder
- Eit barn på 6 år er ca. 6 hovudhøgder
- Ein tenåring er ca. 7 hovudhøgder

Dette betyr at barn har relativt større hovud i forhold til kroppen -- det er viktig å hugse når du teiknar figurar i ulike aldrar.

Krokiteikning -- fang det vesentlege

Kroki er sjølve grunntreninga for figurativ teikning. Ved å teikne raskt blir du tvinga til å fokusere på det viktigaste: hovudforma, rørsla og balansen til kroppen.

Slik jobbar du med kroki:

30 sekund -- gestus (rørslelinje): Teikn éi flytande linje som fangar hovudretninga og energien til kroppen. Denne linja blir kalla gestuslinje eller rørslelinje. Ikkje prøv å teikne konturar -- berre fang rytmen i posituren.

1 minutt -- hovudformer: Bygg vidare med enkle geometriske former. Hovudet er ein oval, brystkassen er ei tønneform, hoftene er ei skål. Bind dei saman med ryggradslinja.

2 minutt -- volum og vekt: Legg til volum ved å antyde tredimensjonalitet. Vis korleis vekta blir fordelt -- kva fot ber tyngda? Kva hofte er høgare?

5 minutt -- detaljar: No kan du leggje til nokre detaljar som hender, andletstrekk og klede. Men hald det framleis laust og energisk.

Tips for gode krokiar:
- Teikn med heile armen, ikkje berre handleddet
- Hald blyanten lenger bak for lausare strekar
- Sjå meir på modellen enn på papiret
- Start med den store rørsla, ikkje med detaljar
- Ikkje bruk viskelêr -- feil er ein del av prosessen
- Varier tidsintervalla: mange raske teikningar er betre enn få langsame

Rørsle og dynamikk

Ein stiv figur som står rett opp og ned ser sjeldan naturleg ut. For å gjere figurane dine levande, treng du å forstå korleis kroppen rører seg.

Kontrapost -- den naturlege posituren:
Kontrapost er ein positur der vekta kviler på eitt bein, slik at hoftene og skuldrene heller i motsette retningar. Dette skaper ei S-kurve gjennom kroppen som ser naturleg og avslappa ut. David av Michelangelo er eit klassisk eksempel på kontrapost.

Rørslelinja:
Alle kroppar i rørsle har ei underliggjande retningslinje -- rørslelinja. Ein person som spring har ei sterk diagonal linje framover. Ein person som dansar kan ha ei svingande, dynamisk linje. Finn denne linja fyrst, og bygg figuren rundt henne.

Balanse og tyngdepunkt:
Tyngdepunktet i kroppen ligg omtrent ved navlen. For at figuren skal sjå stabil ut, må tyngdepunktet vere over støtteflata (føtene). Når nokon rører seg, blir tyngdepunktet forskove -- ein person som spring lener seg framover fordi tyngdepunktet er framom føtene.

Foreshortening (forkorting):
Når ein kroppsdel peikar mot eller bort frå betraktaren, ser han kortare ut enn han eigentleg er. Ein arm som blir strekt mot deg ser mykje kortare ut enn ein arm sett frå sida. Forkorting er vanskeleg, men viktig for å skape djupne i figurteikning.

Dynamiske linjer vs. statiske linjer:
- Diagonalar = rørsle og energi
- Horisontalar = ro og stabilitet
- Vertikalar = styrke og stillstand
- Kurver = flyt og grasiøsitet

Bruk desse prinsippa medvite: ein dansar bør teiknast med kurver og diagonalar, medan ei vakt kan teiknast med vertikalar og horisontalar.

Forenkla anatomi for kunstnarar

Du treng ikkje studere medisinsk anatomi for å teikne kroppen godt, men ei grunnleggjande forståing av skjelettet og dei store muskelgruppene hjelper enormt.

Skjelettet som rammeverk:
Tenk på skjelettet som eit rammeverk av stive stenger (knoklar) kopla med rørlege ledd. Dei viktigaste elementa å forstå er:
- Ryggraden: Ikkje rett -- han har ei S-kurve sett frå sida
- Brystkassen: Eggforma, vernar hjarte og lunger
- Bekkenet: Skålforma, ber vekta til overkroppen
- Skulderblad og kragebein: Gjev skuldrene forma og rørelegheita deira

Forenkle til geometri:
Ein enkel måte å teikne kroppen på er å forenkle han til geometriske former:
- Hovudet = kule (med ei kileform for kjeven)
- Brystkasse = sylinder eller eggform
- Bekken = boks eller skålform
- Lår og overarm = sylindrar
- Underarm og legg = avsmalnande sylindrar
- Hender og føter = forenkla blokker

Muskelgrupper som påverkar forma:
Dei store muskelgruppene du bør kjenne til er skuldermuskel (deltoid), brystmuskel (pectoralis), den breie ryggmuskelen (latissimus dorsi), magemusklar, lårmuskel (quadriceps) og leggmuskel (gastrocnemius). Desse musklane gjev kroppen forma si utanpå skjelettet.

Oppsummering

Figurativ teikning handlar om å gjengi menneskekroppen på ein truverdig og uttrykksfull måte. Proporsjonar er fundamentet -- 8-hovuds-regelen gjev eit rammeverk for å teikne vaksne figurar i rett storleik, medan barn har andre proporsjonar med relativt større hovud.

Kroki er den viktigaste treningsøvinga for figurativ teikning. Ved å teikne raskt (30 sekund til 5 minutt) lærer du å fange rørsle og dei store formene utan å henge deg opp i detaljar. Gestuslinje, hovudformer og volum blir bygde opp trinnvis.

Kontrapost -- der vekta kviler på eitt bein og skuldrene heller motsett av hoftene -- er nøkkelen til naturlege, levande figurar. Forståing av rørslelinjer, tyngdepunkt og forenkla anatomi gjev deg verktøya til å teikne kroppen i alle posisjonar og rørsler.