3.1 Designprinsipper

Designprinsipp

Design handlar om å løyse problem. Når du sit på ein stol som er behageleg, brukar ein app som er enkel å forstå, eller opnar ein emballasje som er lett å handtere – då har nokon designa ei god løysing. Design er ikkje berre utsjånad; det er kombinasjonen av form og funksjon.

I dette kapittelet skal du lære om designprinsipp som gjeld i alt frå produktdesign og arkitektur til grafisk design og digitale løysingar. Du skal òg lære om designprosessen – den systematiske metoden designarar brukar for å utvikle gode løysingar.

Kva er design?

Ordet «design» kjem frå latin (designare) og tyder å planleggje, utforme eller merkje ut. Design er ein planlagd prosess der ein skaper noko som oppfyller eit behov – anten det er ein stol, ei nettside, ein plakat eller ein bygning.

Design vs. kunst

Design og kunst har mykje til felles, men det er ein viktig skilnad:

- Kunst uttrykkjer den personlege visjonen til kunstnaren. Betraktaren tolkar verket fritt.
- Design løyser eit problem for ein brukar. Designet blir vurdert etter kor godt det fungerer.

Ein skulptur kan vere vakker utan å «fungere» til noko praktisk. Ein stol som er vakker men ukomfortabel, er dårleg design.

Form og funksjon

«Form follows function»

Den amerikanske arkitekten Louis Sullivan (1856–1924) formulerte prinsippet «form follows function» – forma skal følgje funksjonen. Det tyder at utsjånaden til eit produkt bør bestemmast av kva det skal brukast til.

Til dømes: Ei saks har den forma ho har fordi ho skal klippe. Forma er eit resultat av funksjonen. Viss du designar ei saks som er vakker men vanskeleg å klippe med, har du prioritert form over funksjon – og det er dårleg design.

Balansen mellom form og funksjon

I røyndomen er det sjeldan anten-eller. Dei beste designa finn ein balanse mellom form og funksjon:

- Funksjon utan form: Eit produkt som fungerer godt men ser stygt eller kjedeleg ut, er vanskeleg å selje og lite inspirerande.
- Form utan funksjon: Eit produkt som ser flott ut men ikkje fungerer godt, er frustrerande å bruke.
- God design: Eit produkt der forma forsterkar funksjonen og gjer det til ei glede å bruke.

Designprosessen

Design er ikkje tilfeldig – det er ein systematisk prosess. Designarar brukar ein designprosess som sikrar at løysinga er gjennomtenkt og brukarvenleg. Prosessen er iterativ, som tyder at ein ofte går tilbake til tidlegare steg for å forbetre løysinga.

Dei fem stega i designprosessen

1. Undersøkje (Empathize)
Først må du forstå problemet og brukarane. Kven skal bruke produktet? Kva er behova deira? Kva problem opplever dei?

2. Definere (Define)
Definer problemet tydeleg. Ei god problemstilling er spesifikk og fokusert: «Eldre menneske synest det er vanskeleg å opne matforpakningar» er betre enn «Emballasjen er dårleg».

3. Idéutvikling (Ideate)
Generer så mange idear som mogleg utan å sensurere. Bruk brainstorming, skisser og tankekart. Kvantitet er viktigare enn kvalitet i denne fasen – dei beste ideane kjem ofte etter dei første, opplagde forslaga.

4. Prototyping (Prototype)
Lag ein enkel modell av den beste idéen. Ein prototype kan vere ein papirmodell, ei skisse, ein 3D-modell i papp eller ein digital wireframe. Prototypen treng ikkje vere perfekt – han skal teste om idéen fungerer.

5. Testing (Test)
Test prototypen med ekte brukarar. Kva fungerer? Kva fungerer ikkje? Bruk tilbakemeldingane til å forbetre designet. Gå tilbake til idéutvikling eller prototyping etter behov.

Iterasjon

Iterasjon tyder å gjenta prosessen. Designarar går sjeldan rett frå idé til ferdig produkt. Dei lagar ein prototype, testar han, forbetrar han, testar igjen, og forbetrar igjen. Kvar runde blir kalla ein iterasjon. Apple designa over 5 000 prototypar av den første iPod-hjulkontrollen før dei fann den rette løysinga.

Grunnleggjande designprinsipp

I tillegg til form og funksjon finst det fleire prinsipp som kjenneteiknar god design:

- Brukarvenlegheit: Produktet skal vere intuitivt å bruke utan lang opplæring
- Einsarta: Designet skal ha eit konsistent visuelt uttrykk
- Lesbarheit: Informasjon skal vere tydeleg og lett å forstå
- Berekraft: Designet bør ta omsyn til miljøet i materialval og levetid
- Universell utforming: Produktet skal fungere for flest mogleg, uavhengig av funksjonsnivå

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært om grunnleggjande designprinsipp:

- Design handlar om å løyse problem gjennom ein planlagd prosess
- Form og funksjon er dei to hovudaspekta ved designet – god design finn balansen mellom dei
- «Form follows function» tyder at utsjånaden bør styrast av bruksføremålet
- Designprosessen har fem steg: undersøkje, definere, idéutvikling, prototyping og testing
- Prosessen er iterativ – ein gjentek stega for å forbetre løysinga
- Gode designprinsipp inkluderer brukarvenlegheit, einsarta, lesbarheit, berekraft og universell utforming

Nøkkelomgrep