10.6 Plast og polymerer

Plast og polymerar

Polymerar er store molekyl bygde opp av mange like einingar (monomerar).

$$n \text{ Monomer} \rightarrow \text{Polymer}$$

Polymeriseringstypar

Addisjonspolymerar

Dannast frå umetta monomerar (alkenar).

Polyetylen (PE)

$$n \text{CH}_2=\text{CH}_2 \rightarrow -(\text{CH}_2-\text{CH}_2)_n-$$

- LDPE: Låg tettleik, mjuk, plastposar
- HDPE: Høg tettleik, stiv, flasker

Polypropylen (PP)

Monomer: Propen (CH₂=CH-CH₃)
- Stivare enn PE
- Bruksområde: Emballasje, møblar

PVC (Polyvinylklorid)

Monomer: Vinylklorid (CH₂=CHCl)
- Stiv utan mjukgjerarar
- Bruksområde: Røyr, vindaugsrammer

Polystyren (PS)

Monomer: Styren (CH₂=CH-C₆H₅)
- Isopor (ekspandert PS)
- Bruksområde: Emballasje, isolasjon

Kondensasjonspolymerar

PET (Polyetylentereftalat)

Dannast frå:
- Tereftalsyre (dikarboksylsyre)
- Etandiol (diol)

$$\text{HOOC-C}_6\text{H}_4\text{-COOH} + \text{HO-CH}_2\text{-CH}_2\text{-OH} \rightarrow \text{PET} + \text{H}_2\text{O}$$

- Bruksområde: Flasker, tekstilar (polyester)

Nylon (Polyamid)

Dannast frå:
- Dikarboksylsyre
- Diamin

Peptidbindingar (-CO-NH-) mellom einingane.
- Bruksområde: Tekstilar, tau, tannbørstar

Polyuretan

Dannast frå diisocyanat og diolar.
- Bruksområde: Skum, måling, lim

Miljøutfordringar

Problem med plast

- Nedbryting tek 100-1000 år
- Mikroplast i havet og naturen
- Ressursforbruk (olje)
- Avfallshandtering

Løysingar

Resirkuleringskodar

Oppsummering

Polymertypar

Berekraftig plastbruk

4. Støtt utvikling av bioplast