6.2 Internettprotokoller og kommunikasjon

Internettprotokollar og kommunikasjon

For at datamaskiner skal kunne snakke med kvarandre, treng dei eit felles språk - ein protokoll. Protokollar er sett med reglar som avgjer korleis data blir formaterte, sende, mottekne og stadfesta. Internett er bygd på ein stabel av protokollar som samarbeider for å levere data påliteleg over heile verda.

I dette kapittelet skal du lære:
- TCP/IP-modellen og laga hans
- Vanlege internettprotokollar (HTTP, HTTPS, FTP, SMTP)
- Korleis data blir delt opp i pakkar og sende over nettet
- Subnett og nettverksmasker

TCP/IP-modellen

TCP/IP-modellen har fire lag som skildrar korleis data blir handsama på vegen frå sendar til mottakar:

4. Applikasjonslaget: Protokollar som brukaren samhandlar med direkte.
- HTTP/HTTPS: Nettsider
- SMTP/IMAP: E-post
- FTP: Filoverføring
- DNS: Namneoppslag

3. Transportlaget: Sikrar at data kjem fram rett.
- TCP (Transmission Control Protocol): Påliteleg, ordna levering. Opprettar forbindelse, stadfestar mottak, sender på nytt ved tap. Brukast for nettsider, e-post, filoverføring.
- UDP (User Datagram Protocol): Rask, men upåliteleg. Inga stadfesting eller rekkjefølgje. Brukast for streaming, spel, videosamtalar.

2. Nettverkslaget (Internet-laget): Adressering og ruting.
- IP (Internet Protocol): Adresserer pakkar med avsendar- og mottakar-IP.
- Rutarar opererer på dette laget.

1. Nettverkstilgangslaget: Fysisk overføring av data.
- Ethernet, Wi-Fi, fiberoptikk
- MAC-adresser blir brukte for lokal levering

Vanlege protokollar

HTTP (HyperText Transfer Protocol): Grunnlaget for nettsurfing. Sender førespurnader om nettsider og mottek svar frå webserverar. Ukryptert.

HTTPS (HTTP Secure): Kryptert versjon av HTTP som bruker SSL/TLS. Vernar data i transport. Standard for alle nettsider i dag (hengelåsikonet i nettlesaren).

FTP (File Transfer Protocol): For overføring av filer mellom datamaskiner. Brukast ofte for å laste opp filer til webserverar.

SMTP (Simple Mail Transfer Protocol): Sender e-post frå klient til server og mellom serverar.

IMAP/POP3: Hentar e-post frå server til klient. IMAP synkroniserer e-post på tvers av einingar, POP3 lastar ned og slettar frå serveren.

Pakkesvitsjing

Data på internett blir ikkje sende som ein samanhengande straum, men blir delt opp i pakkar. Kvar pakke inneheld:
- Avsendaradresse og mottakaradresse
- Sekvensnummer (for å setje saman i rett rekkjefølgje)
- Sjølve dataene (eit fragment av fila, nettsida osv.)
- Feilkontrolldata

Pakkane kan ta ulike vegar gjennom nettet og blir sette saman i rett rekkjefølgje hos mottakaren.

Subnett og nettverksmasker

Eit subnett er ei logisk inndeling av eit nettverk. Subnett blir brukte til å organisere nettverk og kontrollere trafikk.

Nettverksmaske (subnet mask) avgjer kva del av IP-adressa som er nettverksadressa og kva del som er einingsadressa.

Døme med 255.255.255.0 (/24):
- IP-adresse: 192.168.1.50
- Nettverksmaske: 255.255.255.0
- Nettverksadresse: 192.168.1.0 (dei tre første oktettane)
- Einingsadresse: .50 (siste oktett)
- Moglege einingar: 254 (1-254, der .0 er nettverksadressa og .255 er broadcast)

Kvifor subnett?
- Organiserer store nettverk i mindre, handterlege delar
- Avgrensar nettverkstrafikk til relevante segment
- Forbetrar tryggleik ved å isolere delar av nettverket
- Gjer feilsøking enklare

Oppsummering

- TCP/IP-modellen har fire lag: applikasjon, transport, nettverk og nettverkstilgang.
- TCP sikrar påliteleg levering, UDP er raskare men utan garanti.
- HTTP/HTTPS blir brukt for nettsider, SMTP/IMAP for e-post, FTP for filoverføring.
- Data blir sende som pakkar som kan ta ulike vegar gjennom nettet (pakkesvitsjing).
- Subnett og nettverksmasker organiserer nettverk i mindre, handterlege delar.
- Forståing av protokollar er grunnlaget for å forstå korleis internett fungerer.