Assimileringspolitikken overfor samer og minoriteter.
Fornorskingspolitikken
Frå midten av 1800-talet og fram til 1960-talet førte den norske staten ein aktiv politikk for å assimilere samar, kvenar og andre minoritetar. Målet var at alle som budde i Noreg skulle bli norske i språk og kultur. Denne politikken påførte minoritetsbefolkningane store tap av språk, kultur og identitet.
Fornorskingspolitikken er eit mørkt kapittel i norsk historie. I dag har Noreg offisielt erkjent uretten og prøver å rette opp skadane, men verknadene av politikken vert framleis merka.
Verkemiddel:
- Skulen: Samisk og kvensk språk forbode, internatdrift
- Jordsal: Krav om norsk språk for å kjøpe jord (Jordsalslova 1902)
- Kyrkja: Norsk som einaste kyrkjespråk
- Haldningsskaping: Samisk kultur framstilt som mindreverdig
Politikken var offisiell statspolitikk frå ca. 1850 til ca. 1960.
Kva var fornorskingspolitikken, og kva for verkemiddel brukte staten?
Konsekvensar av fornorskinga
Fornorskingspolitikken fekk alvorlege konsekvensar:
Språktap
- Mange slutta å snakke samisk/kvensk
- Språka vart ikkje overførte til nye generasjonar
- I dag er fleire samiske språk truga av utrydding
Kulturelt tap
- Tradisjonell kunnskap gjekk tapt
- Skam knytt til eigen bakgrunn
- Mange skjulte identiteten sin
Personlege konsekvensar
- Born vart tekne frå familiane på internat
- Traumatiske opplevingar med straff for å snakke eige språk
- Identitetsforvirring og lågt sjølvbilete
Kollektive konsekvensar
- Svekt samisk samfunn
- Tap av autonomi og sjølvråderett
- Mistillit til norske styresmakter
Kjenneteikn:
- Borna var borte frå heimemiljøet i lange periodar
- Berre norsk språk var tillate
- Straff for å snakke samisk eller kvensk
- Dårlege forhold på mange internat
Internatsystemet var eit effektivt verkemiddel for fornorsking fordi det braut bandet mellom born og foreldre/besteforeldre som normalt overfører språk og kultur.
Skildre internatsystemet og forklar kvifor det var eit så effektivt verkemiddel for fornorsking.
Grunngjevingar og ideologi
Fornorskingspolitikken var basert på ideologien i samtida:
Nasjonalisme
- Eitt folk, eitt språk, éin kultur
- Mangfald sett som trussel mot nasjonal einskap
Evolusjonistisk tenking
- Kulturar rangerte etter "utviklingsnivå"
- Samisk kultur sett som "primitiv"
- "Sivilisering" av minoritetane som framsteg
Tryggleikspolitikk
- Kvenar og samar i grenseområde sett som tryggleiksrisiko
- Frykt for finsk og russisk irredentisme
Sosialdarwinisme
- Biologisk rasisme gav "vitskapleg" støtte
- Forsking på "rasar" ved norske universitet
Kva for ideologiske grunngjevingar låg bak fornorskingspolitikken?
Oppgjeret med fornorskingspolitikken
Frå 1960-talet byrja haldningane å endre seg:
Politikkendring
- Fornorskingspolitikken vart gradvis avvikla
- Samisk fekk plass i skulen att
- Samerettsutvalet oppnemnt (1980)
Offisielle orsakingar
- Kong Harald orsaka fornorskingspolitikken (1997)
- Stortinget gav orsaking (2018)
- Kommunar og kyrkja har gjeve lokale orsakingar
Sannings- og forsoningskommisjonen
- Oppnemnt 2018, rapport 2023
- Dokumenterte uretten
- Tilrådde tiltak for forsoning og oppreising
Drøft kva som kan vere føremålet med offisielle orsakingar og sanningskommisjonar.
Drøft langtidsverknadene av fornorskingspolitikken og kva som kan gjerast for å rette opp skadane.
Oppsummering
I dette kapittelet har du lært:
- Fornorskingspolitikk: Fornorskingspolitikk var statens systematiske forsøk på å assimilere samar, kvenar og andre minoritetar til norsk språk og kultur.
- Internatsystem: Internatsystemet var ordninga der samiske og kvenske born budde på skuleinternat, ofte langt frå heimen.
- Fornorskingspolitikken: Frå midten av 1800-talet og fram til 1960-talet førte den norske staten ein aktiv politikk for å assimilere samar, kvenar og andre minoritetar.
- Konsekvensar av fornorskinga: Fornorskingspolitikken fekk alvorlege konsekvensar
- Språktap: Mange slutta å snakke samisk/kvensk
Nøkkelomgrep
| Omgrep | Forklaring |
|---|---|
| Fornorskingspolitikk | Fornorskingspolitikk var statens systematiske forsøk på å assimilere samar, kvenar og andre minoritetar til norsk språk og kultur. |
| Internatsystem | Internatsystemet var ordninga der samiske og kvenske born budde på skuleinternat, ofte langt frå heimen. |
Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.