Formulere spørsmål og gjennomføre historiske undersøkelser.
Å undersøkje fortida
Historisk forsking startar alltid med eit spørsmål. Utan gode spørsmål får vi ingen gode svar. Å formulere ei presis problemstilling er difor ein av dei viktigaste ferdigheitene i historiefaget.
Stega i ei historisk undersøking:
1. Velje tema og formulere problemstilling
2. Finne relevante kjelder
3. Analysere kjeldene kritisk
4. Tolke og samanstille informasjonen
5. Presentere funna
Ein god historikar er nysgjerrig, systematisk og ærleg om det han eller ho ikkje veit.
Ei problemstilling er eit presist formulert spørsmål som styrer undersøkinga.
Kjenneteikn på ei god problemstilling:
- Avgrensa - ikkje for vid
- Undersøkbar - mogleg å finne kjelder
- Open - ikkje ja/nei-spørsmål
- Relevant - interessant og meiningsfull
Dårleg problemstilling:
"Korleis var mellomalderen?" (for vid)
Betre problemstilling:
"Korleis endra svartedauden maktforholda mellom bønder og godseigarar i England?"
Enda meir presis:
"Kva for betydning hadde svartedauden for lønningar og arbeidsvilkår for engelske bønder i perioden 1350-1400?"
Vurder desse problemstillingane - kva for nokre er gode, og kva for nokre treng forbetring? Grunngi svaret.
a) Kva skjedde i andre verdskrigen?
b) Korleis påverka okkupasjonen kvardagslivet til kvinner i Oslo 1940-1945?
c) Var Hitler vond?
Arkiv:
- Riksarkivet og statsarkiva
- Kommunearkiv
- Bedriftsarkiv
- Digitale arkiv (Digitalarkivet.no)
Bibliotek:
- Nasjonalbiblioteket (nb.no)
- Universitetsbibliotek
- Lokalhistoriske samlingar
Museum:
- Gjenstandar og fotografi
- Utstillingar og fagfolk
Digitale ressursar:
- Aviser på nett (atekst.no, nb.no)
- Akademiske databasar (Oria, JSTOR)
- Lokalhistoriske nettsider
Kjeldeutval:
Du kan ikkje lese alt - du må velje kjelder som er relevante for problemstillinga di. Dokumenter vala dine og ver open om kva du IKKJE har undersøkt.
Du skal undersøkje korleis livet var for barn på staden til skulen din for 100 år sidan. Kva for kjelder ville du leite etter, og kvar ville du leite?
Korleis gjennomfører ein ei historisk undersøking om eit lokalt tema?
1. Problemstilling:
"Korleis endra undervisninga seg ved [skulens namn] frå 1950 til 1970?"
2. Kjeldesøk:
- Skulens arkiv: Protokollar, timeplanar, reglement
- Kommunearkivet: Skulebudsjettet, vedtak
- Aviser: Lokalavisa kan ha omtalt skulen
- Munnlege kjelder: Tidlegare elevar og lærarar
3. Kjeldekritikk:
- Kven skreiv protokollane? (Rektor - autoritativt perspektiv)
- Kva seier ikkje kjeldene? (Opplevingane til elevane)
- Stemmer kjeldene overeins?
4. Analyse:
- Samanlikne timeplanar frå 1950 og 1970
- Sjå etter endringar i fag, metodar, reglar
5. Konklusjon:
- Svar på problemstillinga
- Ver ærleg om uvisse og manglar
Formuler tre ulike problemstillingar om andre verdskrigen i Noreg - ei som fokuserer på politikk, ei på kvardagsliv, og ei på motstand.
Drøft: Kva er fordelane og ulempene med å bruke munnlege kjelder (intervju med tidsvitne) i historisk forsking?
Oppsummering
I dette kapittelet har du lært:
- Problemstilling: Ei problemstilling er eit presist formulert spørsmål som styrer undersøkinga.
- Kjeldesøk og kjeldeutval: Kvar finn vi kjelder?
- Å undersøkje fortida: Historisk forsking startar alltid med eit spørsmål.
- Stega i ei historisk undersøking: 1. Velje tema og formulere problemstilling
Nøkkelomgrep
| Omgrep | Forklaring |
|---|---|
| Problemstilling | Ei problemstilling er eit presist formulert spørsmål som styrer undersøkinga. |
| Kjeldesøk og kjeldeutval | Kvar finn vi kjelder? |
Dette kapitlet er skrevet av Anthropics toppmodeller (Claude Opus og Claude Fable) og er foreløpig ikke manuelt gjennomgått — kvalitetskontrollen gjøres av uavhengige KI-agenter, og innmeldte feil rettes fortløpende. Funnet en feil? Meld fra, så retter vi den. Les mer om hvordan innholdet lages.