6.4 Camus – det absurde

Albert Camus (1913–1960) blir ofte rekna som eksistensialist, sjølv om han sjølv avviste nemninga. I staden blir filosofien hans ofte kalla absurdisme. For Camus er det grunnleggjande problemet i tilværet ikkje fridommens tyngd, men livets meiningsløyse. Vi søkjer etter meining, men universet svarar med togn. Dette er det absurde.

Det absurde oppstår i møtet mellom menneskets behov for meining og verda si likesæle. Vi stiller spørsmål: Kvifor eksisterer eg? Kva er hensikta med alt dette? Men universet gir ingen svar. Denne konflikten, dette gapet mellom ønsket vårt om meining og verda si togn, er det Camus kallar det absurde.

I essayet Sisyfos-myten (1942) brukar Camus den greske myten om Sisyfos som symbol på menneskets situasjon. Sisyfos var dømd til å rulle ein stein opp ei fjellside, berre for å sjå han rulle ned igjen, i all æve. Denne meiningslause, evige repetisjonen er eit bilete på liva våre. Vi jobbar, strevar, byggjer – og alt forsvinn til slutt. Ingenting varer.

Men Camus avsluttar med ei slåande setning: «Ein må førestille seg Sisyfos lykkeleg.» Kvifor? Fordi Sisyfos kan velje å akseptere lagnaden sin, å famne det absurde. Han kan finne meining i sjølve handlinga, i staden for i eit mål. Han kan trasse meiningsløysa ved å halde fram likevel. Dette er det Camus kallar opprør.

Opprøret er Camus' svar på det absurde. Vi kan ikkje løyse det absurde ved å finne meining (for det finst inga), eller ved å ta livet av oss (det er feig flukt). I staden må vi gjere opprør – leve fullt og intenst trass i meiningsløysa. Vi må seie ja til livet, sjølv når livet er absurd. Dette er ei radikal, trassig stadfesting av tilværet.

Camus identifiserer tre vanlege måtar å reagere på det absurde: Sjølvmord (å gi opp livet), filosofisk sjølvmord (å flykte inn i religion eller ideologi som lovar meining), og opprøret (å leve fullt trass i meiningsløysa). Berre opprøret er ærleg. Det vedkjenner seg det absurde utan å flykte frå det.

Camus' filosofi er ikkje pessimistisk. Tvert imot: Ved å akseptere at livet er meiningslaust i absolutt forstand, frigjer vi oss til å skape vår eiga, relative meining. Vi kan elske, skape, leike, oppleve – ikkje fordi det «tyder noko evig», men fordi vi vel det. Dette er ei djup form for fridom.

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Albert Camus (1913–1960) blir ofte rekna som eksistensialist, sjølv om han sjølv avviste nemninga.
- Det absurde oppstår i møtet mellom menneskets behov for meining og verda si likesæle.
- I essayet Sisyfos-myten (1942) brukar Camus den greske myten om Sisyfos som symbol på menneskets situasjon.
- Men Camus avsluttar med ei slåande setning: «Ein må førestille seg Sisyfos lykkeleg.» Kvifor?

Nøkkelbegrep