3.1 HMS og sikkerhet

HMS i byggjebransjen

HMS (Helse, Miljø og Sikkerhet) er avgjerande i byggjebransjen. Byggjeplassen er ein av dei farlegaste arbeidsplassane.

Kvifor er HMS viktig?
- Førebyggje ulukker og dødsfall
- Redusere arbeidsrelaterte sjukdomar
- Verne miljøet
- Sikre eit godt arbeidsmiljø
- Overhalde lovverk
- Redusere kostnader ved skadar

Statistikk:
Byggjebransjen har høg ulukkesfrekvens. Vanlege ulukker:
- Fall frå høgder
- Treff av gjenstandar
- Klem mellom gjenstandar
- Snubling og fall på same plan
- Elektriske ulukker

Lovverk:

Arbeidsmiljølova
Hovudlova for arbeidsmiljø i Noreg. Gjev rettar og plikter for arbeidsgjevarar og arbeidstakarar.

Byggherreforskrifta (SHA)
Sikkerhet, Helse og Arbeidsmiljø på byggje- og anleggsplassar. Krev SHA-plan.

Internkontrollforskrifta
Arbeidsgjevaren må ha system for å sikre at HMS vert ivareteke.

Byggteknisk forskrift (TEK17)
Tekniske krav til byggverk.

Personleg verneutstyr (PVU)

PVU vernar deg mot farar på byggjeplass.

Obligatorisk PVU:

Hjelm
Vernar hovudet mot fallande gjenstandar og støt.
- Må vere godkjend (CE-merkt)
- Juster rett (ikkje for laus eller stram)
- Skift ved skade eller etter 5 år

Vernesko
Støttande, sklisikre, vernar mot spiker.
- S3-klasse (vanlegast på byggjeplass)
- Gjennomstikksikker sole
- Tåvern av stål eller komposit

Vernebriller
Vernar auga mot støv, flis, gneistar.
- Bruk ved saging, boring, sliping
- Må vere sklisikre og komfortable

Høyrselsvern
Vernar mot støyskadar.
- Bruk ved støy over 80 dB
- Øyrepropp eller øyreklokker
- Støy skadar høyrsla permanent

Vernehanskar
Vernar hender mot kutt, skrubbsår, kjemikaliar.
- Ulike typar til ulike oppgåver
- Skift når slitne

Støvmaske/andedrettsvern
Vernar mot farleg støv og partiklar.
- P2-maske ved støv frå saging, sliping
- P3-maske ved farlege materiale (asbest, silika)

Refleksvest
Gjer deg synleg. Obligatorisk i trafikkerte område.

Anna PVU:
- Knevern (ved arbeid på kne)
- Fallsikringsutstyr (ved arbeid i høgda)
- Andletsskjerm (ved sliping, sveising)

Trygg arbeidspraksis

Rett arbeidsmetode hindrar ulukker.

Arbeid i høgda:

Jobb aldri i høgda utan sikring!
- Bruk stillas, lift eller stige
- Fallsikringsutstyr over 2 meter
- Stå aldri på ustabil base

Stillas:
- Må vere godkjent og forsvarleg oppbygd
- Rekkverk på alle sider
- Fast underlag
- Kontrollert før bruk

Stige:
- Minst 1 meter over arbeidspunkt
- 75-graders vinkel (1:4 forhold)
- Sikre topp og botn
- Stå aldri på øvste trinn

Elektrisk tryggleik:

Farlege spenningar:
- 230V kan drepe
- Våte omgjevnader aukar fare
- Skadde kablar er livsfarlege

Tryggleik:
- Bruk jordfeilbrytar (FO-brytar)
- Kontroller utstyr før bruk
- Jobb aldri på anlegg under spenning
- Meld frå om defekt utstyr

Løfting:

Rett løfteteknikk:
- Bøy i knea, ikkje i ryggen
- Hald børa nær kroppen
- Snu med føtene, ikkje med ryggen
- Be om hjelp ved tunge løft

Hjelpemiddel:
- Bruk tralle, skyvevogn
- Løft mekanisk der det er mogleg

Orden og rydding:
- Ryddig byggjeplass = trygg byggjeplass
- Fjern søppel og restar
- Lagre materiale forsvarleg
- Sikre farlege område

Førstehjelp og beredskap

Ved ulukke kan rett førstehjelp redde liv.

Nødnummer:
- 113: Politiet
- 110: Brannvesen
- 112: Ambulanse

Ved ulukke:

1. Sikre situasjonen
- Stopp arbeidet
- Sikre området (slik at ikkje fleire vert skadde)
- Vurder faren

2. Tilkall hjelp
- Ring 112/113
- Gje klar beskjed om stad og skade
- Følg instruksjonar frå operatør

3. Førstehjelp
- Sjekk medvit og pust
- Frie luftvegar
- Stopp blødning (trykk direkte på såret)
- Ikkje flytt skadde (ved mistanke om rygg-/nakkeskade)

Førstehjelpsutstyr:
Byggjeplassen må ha:
- Førstehjelpsskrin
- Brannsløkkingsapparat
- Augeskyl
- Nødtelefon

HLR (Hjarte-lungeredning):
Ved hjartestans:
1. Sjekk medvit og pust
2. Ring 112
3. 30 brystkompresjonar, 2 innblåsingar
4. Hald fram til ambulanse kjem
5. Bruk hjartestartar (AED) om tilgjengeleg

Forbrenningar:
- Kjøl med lunka vatn i 20 minutt
- Dekk med rein duk
- Søk lege ved alvorlege brannsår

Kutt og sår:
- Stopp blødning (trykk med rein duk)
- Reingjer
- Bandasjer
- Søk lege ved djupe kutt

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- HMS: Systematisk arbeid for trygg arbeidsplass er lovpålagt og reddar liv.
- Lovverk: Arbeidsmiljølova, byggherreforskrifta (SHA) og internkontrollforskrifta regulerer byggjeplassen.
- Personleg verneutstyr (PVU): Hjelm, vernesko og anna utstyr er obligatorisk.
- Tryggleik: Fallsikring, jordfeilbrytar og HLR-kunnskap førebyggjer og handterer ulukker.

Nøkkelomgrep