9.2 Programmering med Python

Kvifor Python?

Python er eit programmeringsspråk som er spesielt godt eigna for nybegynarar. Det har enkel syntaks som liknar på vanleg engelsk, og det er kraftig nok til å bli brukt av forskarar, ingeniørar og dataanalytikkarar over heile verda.

I matematikk brukar vi Python fordi det er enkelt å:
- Gjere berekningar raskt og nøyaktig
- Utforske mønster og samanhenger
- Teikne grafar og visualisere data
- Simulere tilfeldige forsøk

For å kome i gang treng du berre ein nettlesar. Du kan bruke gratistjenester som Trinket (trinket.io) eller replit.com til å skrive og køyre Python-kode utan å installere noko.

Variablar og datatypar

Ein variabel er eit namn som peikar på ein verdi. Tenk på det som ei merkelapp på ei boks der du oppbevarer noko.

alder = 16
namn = "Ola"
høgd = 1.75
er_elev = True

Python har fleire datatypar:

Input og output

For å skrive ut noko til skjermen brukar vi print(). For å lese inn noko frå brukaren brukar vi input().

# Skrive ut tekst
print("Hei, verden!")

# Skrive ut ein variabel
resultat = 7 + 3
print(resultat)          # Skriv ut: 10
print("Svaret er", resultat)  # Skriv ut: Svaret er 10

# Lese inn frå brukaren
namn = input("Kva heiter du? ")
print("Hei,", namn)

Viktig: input() gir alltid tekst tilbake. Viss du vil bruke det som eit tal, må du konvertere:

tekst = input("Skriv inn eit tal: ")
tall = int(tekst)       # Gjer om til heiltal
# eller
tall = float(tekst)     # Gjer om til desimaltal

Rekneoperasjonar i Python

Python kan bli brukt som ein kraftig kalkulator. Her er dei viktigaste operatorane:

# Døme
print(3 + 4)       # 7
print(2 ** 10)     # 1024
print(17 // 5)     # 3 (heiltallsdivisjon)
print(17 % 5)      # 2 (rest: 17 = 3*5 + 2)
print(3.14 * 5**2) # 78.5 (areal av sirkel med radius 5)

If-setningar (betingingar)

Ein if-setning let programmet ta val. Ho sjekkar om ein betinging er sann, og utfører kode basert på resultatet.

alder = int(input("Kor gammal er du? "))

if alder >= 18:
    print("Du er myndig.")
else:
    print("Du er ikkje myndig endå.")

Vi kan også ha fleire betingingar med elif (forkorting for "else if"):

poeng = int(input("Kor mange poeng fekk du? "))

if poeng >= 90:
    print("Karakter: 6")
elif poeng >= 75:
    print("Karakter: 5")
elif poeng >= 55:
    print("Karakter: 4")
elif poeng >= 40:
    print("Karakter: 3")
elif poeng >= 25:
    print("Karakter: 2")
else:
    print("Karakter: 1")

Samanlikningsoperatorar:
- == er lik
- != er ikkje lik
- > større enn, < mindre enn
- >= større enn eller lik, <= mindre enn eller lik

Løkker (gjentaking)

Løkker let oss gjenta kode mange gonger utan å skrive ho om att.

For-løkke

# Skriv ut tala 1 til 5
for i in range(1, 6):
    print(i)

range(1, 6) gir tala 1, 2, 3, 4, 5 (merk: 6 er ikkje inkludert).

# Berekn summen 1 + 2 + 3 + ... + 100
total = 0
for tall in range(1, 101):
    total = total + tall
print("Summen er", total)   # Skriv ut: Summen er 5050

While-løkke

# Tell ned frå 10
n = 10
while n > 0:
    print(n)
    n = n - 1
print("Start!")

Funksjonar

Ein funksjon er ein namngitt blokk med kode som utfører ein bestemt oppgåve. Vi kan bruke ho igjen og igjen.

def hils(namn):
    print("Hei,", namn, "!")

hils("Sara")     # Skriv ut: Hei, Sara !
hils("Erik")     # Skriv ut: Hei, Erik !

Funksjonar kan også returnere ein verdi:

def areal_rektangel(lengd, breidd):
    return lengd * breidd

a = areal_rektangel(5, 3)
print("Arealet er", a)    # Skriv ut: Arealet er 15

Funksjonar gjer koden ryddigare og enklare å gjenbruke. Tenk på ein funksjon som ei liten maskin: du puttar inn noko (argument), maskina gjer sitt, og du får noko tilbake (returverdi).

Oppsummering

I dette kapittelet har du lært:

- Variablar: Namn som lagrar verdiar: pris = 500
- Rekneopersjonar: +, -, *, /, heiltalsdivisjon //, rest % og potens **
- If-setningar: Let programmet velja veg ut frå ein betingelse — hugs kolon og innrykk!
- Løkker: for i in range(n) gjentek kode n gonger.
- Funksjonar: Gjenbrukbare kodeblokkker definerte med def.

Nøkkelbegrep

Hugs